Lakownica żółtawa

Opis

Lakownica żółtawa jest łatwa do rozpoznania po lśniącej, jakby polakierowanej powierzchni kapelusza, który ma 8–25 cm i kształt nerkowaty lub półokrągły. Młody owocnik jest cytrynowożółty, potem czerwonawy i purpurowobrązowy, z jasnym, falistym brzegiem. Często ma boczny lub ekscentryczny, guzkowaty trzon. Spód ma drobne pory, które po dotknięciu brązowieją.

Rośnie na korzeniach, pniakach i u podstawy pni drzew liściastych, głównie obumarłych, w lasach, parkach i ogrodach. Świeże owocniki pojawiają się latem i jesienią, starsze zostają przez cały rok. W Polsce jest rzadka.

Jest objęta ochroną częściową, więc zbieranie w naturze jest ograniczone; dopuszczone są tylko owocniki z uprawy lub spoza Polski. Gatunek jest niejadalny: miąższ jest twardy jak drewno. Częste mylenie z innymi lakownicami powoduje, że oznaczenia nie należy opierać na jednej cesze.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 8–25 cm (część opisów podaje do 35 cm), płaski, półokrągły lub nerkowaty. Początkowo cytrynowożółty, z wiekiem żółtoczerwony, potem purpurowy, purpurowobrązowy, w końcu czerwonoczarniawy. Powierzchnia nierówna, zwykle bruzdkowana; brzeg wąski, falisty, biały lub słomkowożółty. Najbardziej charakterystyczna jest lśniąca, jakby polakierowana powierzchnia.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki zwykle w jednej warstwie (rzadziej dwóch lub trzech), długości 2–20 (30) mm. Pory drobne, okrągłe, 4–5 na milimetr, początkowo białawe, potem kremowe, z wiekiem brązowe; po dotknięciu brązowieją.

Trzon

Ekscentryczny lub boczny, nieregularnie walcowaty, pokryty guzkami, do 15 cm długości i 2 cm grubości, barwy kapelusza i również lśniący. Istnieją formy bez trzonu (przyrośnięte bokiem) lub z trzonem szczątkowym. Czasem pozornie wyrasta z ziemi, ale jest przyrośnięty do korzeni.

Miąższ

Gąbczasty lub korkowaty (opisy się różnią), biały, tuż nad rurkami ochrowy, niewyraźnie pręgowany, bez specyficznego smaku i zapachu; w wysuszonym owocniku twardy jak skała. Smak herbaty z lakownicy jest gorzki.

Wysyp i zarodniki

Barwa wysypu: brak danych (zarodniki żółtobrązowe, brązowe). Zarodniki szeroko elipsoidalne, jajowate, ze ściętą podstawą i bezbarwną porą rostkową, brodawkowane; wymiary 7–12,1 × 4,8–8,9 µm (średnio 10,7 × 7,1 µm; opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof i pasożyt drewna: rośnie na martwych drzewach lub atakuje osłabione i uszkodzone; powoduje białą zgniliznę drewna, które żółknie. Głównie drzewa liściaste (np. dąb, śliwa), rzadko iglaste. Rośnie pojedynczo lub w grupach na korzeniach, pniakach i u podstawy pni w lasach, parkach i ogrodach.

Występowanie. W Polsce rzadki: do 2020 r. podano ok. 150 stanowisk. Czerwona lista 2006: R (potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu). W Polsce w latach 1995–2004 pod ochroną częściową, 2004–2014 pod ochroną ścisłą, od 2014 r. ponownie pod ochroną częściową (Dz.U. 2014 poz. 1408). Część opisów podaje występowanie na wszystkich kontynentach poza Antarktydą, inne – ograniczony zasięg w Europie i części Chin, a stwierdzenia dotyczące Azji i Ameryki odnoszą do kompleksu gatunków.

Owocnikowanie. Świeże owocniki latem i jesienią; starsze można spotkać cały rok.

Z czym można go pomylić?

• Ganoderma carnosum (lakownica brązowoczarna) — Owocniki ciemniejsze, rosną na drzewach iglastych.
• Fomitopsis pinicola (pniarek obrzeżony) — Wymieniany jako podobny; szczegółowe różnice – brak danych (nie ma lakierowanej powierzchni).
• Ganoderma sichuanense (= G. lingzhi), G. resinaceum i inne lakownice — Gatunki często mylone z G. lucidum; oznaczenie wymaga analiz morfologicznych i molekularnych. Szczegóły – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• W Japonii nazywana „reishi” („grzyb długowieczności”), w Chinach „lingzhi”; w sztuce chińskiej jest symbolem nieśmiertelności i częstym motywem zdobniczym.
• Nazwa Ganoderma pochodzi z greckiego ganos („połysk”) i derma („skóra”).
• W badaniu DNA 93% zestawów do domowej uprawy i połowa suszonych produktów oznaczonych jako G. lucidum zawierała w rzeczywistości G. sichuanense.
• W Polsce status ochronny gatunku zmieniał się kilka razy: częściowa (1995–2004), ścisła (2004–2014), od 2014 r. znów częściowa.