Grzyboznawca i sanepid: gdzie bezpłatnie sprawdzić grzyby

Jeśli nie masz pewności co do grzybów w koszyku, pokaż je grzyboznawcy w stacji sanitarno-epidemiologicznej – w sezonie wiele stacji robi to bezpłatnie dla osób zbierających grzyby na własne potrzeby. To najprostszy i najpewniejszy sposób, żeby uniknąć pomyłki.

Kim jest grzyboznawca?

Grzyboznawca to osoba z uprawnieniami do oceny grzybów, zwykle pracująca w powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej (potocznie: sanepidzie). Ogląda owocniki na żywo – kapelusz, hymenofor, trzon z podstawą, miąższ, zapach – i ocenia, jakie to gatunki.

To ważne, bo rozpoznanie z aplikacji lub ze zdjęcia nie zastępuje grzyboznawcy. Aplikacja Gribo podpowiada, jakie gatunki brać pod uwagę, i pomaga się uczyć, ale nie widzi tego, co grzyboznawca sprawdzi w ręku. O tym, czy grzyb nadaje się do jedzenia, decyduje grzyboznawca.

Czy ocena grzybów w sanepidzie jest bezpłatna?

W sezonie grzybowym wiele stacji sanitarno-epidemiologicznych oferuje bezpłatne konsultacje grzybów zebranych na własny użytek. Niektóre stacje uruchamiają też sezonowe punkty konsultacyjne, czasem także w weekendy.

Trzeba jednak pamiętać, że:

• nie każda stacja prowadzi takie konsultacje i nie przez cały rok,
• godziny i dni bywają ograniczone, często są ogłaszane na początku sezonu,
• zasady różnią się lokalnie – np. co do ilości grzybów czy konieczności wcześniejszego umówienia.

Dlatego najpewniej jest zadzwonić wcześniej albo sprawdzić komunikat na stronie stacji. Oszczędzisz sobie jazdy na próżno.

Osobną sprawą jest ocena grzybów przeznaczonych do sprzedaży – to inna procedura, a zasady jej prowadzenia określa stacja. Ten poradnik dotyczy grzybiarzy, którzy zbierają dla siebie.

Co przynieść do grzyboznawcy?

Od tego, jak przyniesiesz grzyby, zależy, czy da się je rzetelnie ocenić.

• Całe owocniki – z kapeluszem i trzonem, razem z podstawą trzonu. Ucięty przy ziemi trzon może nie mieć bulwy czy pochwy, które są kluczowe przy muchomorach.
• Nieobrane, nieumyte, niepokrojone. Nie usuwaj skórki, nie myj, nie krój na kawałki. Pokruszone fragmenty trudno, a czasem nie da się ocenić.
• W przewiewnym koszyku, nie w foliowej torbie. Grzyby w reklamówce szybko się psują i tracą cechy.
• Posegregowane. Oddziel grzyby pewne od niepewnych. Te, co do których masz wątpliwości, trzymaj w osobnym pojemniku.
• Świeże. Przynieś zbiór możliwie szybko po powrocie z lasu. Grzyby przechowywane długo, zwłaszcza w cieple, mogą stać się trudne do oceny.

Dobrze jest też pamiętać, gdzie rosły grzyby: w jakim lesie, pod jakimi drzewami, na ziemi czy na drewnie. Siedlisko to jedna z cech, które pomagają je oznaczyć – piszemy o tym w poradniku Jak rozpoznawać grzyby.

Czego nie przynosić?

• Grzybów już przetworzonych – suszonych, gotowanych czy marynowanych. Wtedy cechy gatunkowe są w dużej mierze zatarte.
• Samych zdjęć zamiast grzybów – zdjęcie nie wystarcza do bezpiecznej oceny.
• Pojedynczych kapeluszy bez trzonów.

Jak znaleźć najbliższy punkt grzyboznawczy?

Masz trzy proste drogi:

1. Strona stacji w serwisie gov.pl. Powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne mają swoje strony w serwisie gov.pl. W sezonie publikują tam zwykle informacje o konsultacjach grzybów: adres, dni i godziny. Punktem wyjścia może być strona Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
2. Aplikacja Gribo. Ekran „Grzyboznawca i sanepid” pokazuje najbliższe stacje sanitarno-epidemiologiczne – także offline, bez zasięgu. To przydaje się, gdy wracasz prosto z lasu i chcesz od razu wiedzieć, dokąd jechać.
3. Portal Gribo. Na stronach województw w dziale Regiony znajdziesz listę stacji w danym województwie.

Niezależnie od źródła – przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny, bo mogą się zmieniać w trakcie sezonu.

Jak wygląda wizyta?

Zwykle wygląda to tak:

• Przychodzisz z koszykiem w godzinach konsultacji (albo w umówionym terminie).
• Grzyboznawca przegląda grzyby jeden po drugim, czasem odkłada część na bok.
• Grzyby budzące zastrzeżenia – trujące, niepewne, zbyt stare czy zniszczone – mogą zostać odrzucone. Nie dyskutuj z tą decyzją: jeśli grzyboznawca ma wątpliwości, ty też powinieneś je mieć.
• Możesz zapytać, po czym rozpoznał dany gatunek. To bezcenna lekcja.

Jeśli w koszyku znajdzie się choć jeden śmiertelnie trujący grzyb, np. muchomor zielonawy (Amanita phalloides), grzyboznawca może zalecić wyrzucenie całego zbioru, bo fragmenty mogły się wymieszać. Dlatego tak ważne jest trzymanie niepewnych okazów osobno.

Grzyboznawca to też nauczyciel

Wizyta u grzyboznawcy jest kontrolą, a zarazem najlepszą szkołą dla początkujących. Każda ocena uczy, na jakie cechy patrzeć i z czym myli się popularne gatunki. Po kilku wizytach zaczniesz sam zauważać szczegóły, które wcześniej umykały.

Jeśli dopiero zaczynasz, przeczytaj też Pierwsze grzybobranie oraz Zasady bezpieczeństwa grzybiarza.

A jeśli już zjedzono niepewne grzyby?

Wtedy nie szukaj grzyboznawcy – dzwoń pod 112 i postępuj zgodnie z zaleceniami dyspozytora. Zachowaj resztki grzybów, obierki i potrawy, bo mogą pomóc ustalić, co zjedzono. Wszystkie osoby, które jadły, powinny zgłosić się do lekarza, nawet jeśli czują się dobrze. Szczegóły opisujemy w artykule Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc, a podstawowe zasady – na stronie Bezpieczeństwo.

Źródła

• Główny Inspektorat Sanitarny