Zatrucie grzybami: objawy i pierwsza pomoc krok po kroku

Jeśli podejrzewasz zatrucie grzybami – dzwoń pod 112 (albo 999) od razu. Nie czekaj, aż objawy się nasilą, i nie zakładaj, że „to tylko żołądek”. Przy najgroźniejszych zatruciach liczy się czas, a pierwsze objawy pojawiają się często dopiero wtedy, gdy toksyny są już wchłonięte.

Ten artykuł nie zastępuje porady lekarza. Ma pomóc ci szybko rozpoznać sytuację, zadzwonić po pomoc i przygotować informacje, które przydadzą się ratownikom i lekarzom.

Jakie są objawy zatrucia grzybami?

Objawy zależą od gatunku grzyba i rodzaju toksyny. Najczęściej pojawiają się:

• nudności i wymioty,
• bóle brzucha,
• biegunka,
• osłabienie, zawroty głowy,
• w niektórych zatruciach: nadmierne pocenie, ślinienie się, zaburzenia widzenia, pobudzenie, splątanie, halucynacje.

Ważniejszy od listy jest jednak czas, po jakim się pojawiły.

Objawy wczesne i późne – dlaczego to takie ważne?

Objawy wczesne

Gdy dolegliwości pojawiają się szybko – zwykle w ciągu kilkudziesięciu minut do kilku godzin po posiłku – często są to zatrucia o przebiegu żołądkowo-jelitowym albo wywołane toksynami działającymi na układ nerwowy. Nie znaczy to, że są niegroźne. Każde zatrucie grzybami wymaga kontaktu z lekarzem, zwłaszcza u dzieci, osób starszych i przewlekle chorych.

Uwaga: szybkie objawy nie wykluczają zatrucia groźniejszego. Na jednym talerzu mogły znaleźć się różne gatunki.

Objawy opóźnione – sygnał alarmowy

Jeśli pierwsze objawy pojawiają się po 6–24 godzinach, to sygnał szczególnie niepokojący. Taki przebieg jest typowy dla zatruć amatoksynami – truciznami zawartymi m.in. w muchomorze zielonawym (Amanita phalloides), muchomorze jadowitym (Amanita virosa) i niektórych czubajeczkach.

Przebieg takiego zatrucia bywa podstępny:

1. Okres bez objawów – kilka do kilkunastu godzin po posiłku człowiek czuje się dobrze.
2. Gwałtowne objawy żołądkowo-jelitowe – silne wymioty, biegunka, bóle brzucha, odwodnienie.
3. Faza pozornej poprawy – dolegliwości słabną, chory czuje się lepiej. To bardzo zwodnicze: w tym czasie może postępować uszkodzenie wątroby.
4. Objawy uszkodzenia narządów – m.in. wątroby, a w ciężkich przypadkach także innych narządów.

Dlatego poprawa samopoczucia nie oznacza, że zagrożenie minęło.

Jeszcze dłuższy czas do pierwszych objawów – nawet kilka dni – może wystąpić przy zatruciach niektórymi zasłonakami, np. zasłonakiem rudym (Cortinarius orellanus), które uszkadzają nerki. Właśnie dlatego tak ważne jest, by po każdym niepokojącym objawie mówić lekarzowi o grzybach jedzonych w ostatnich dniach.

Co robić krok po kroku?

1. Zadzwoń pod 112 lub 999. Powiedz wprost, że podejrzewasz zatrucie grzybami.
2. Postępuj zgodnie z zaleceniami dyspozytora. Nie podawaj na własną rękę leków ani „domowych środków” i nie prowokuj wymiotów bez polecenia dyspozytora lub lekarza.
3. Zabezpiecz materiał do badania:
   • resztki niezjedzonych grzybów,
   • obierki, ścinki, fragmenty trzonów,
   • resztki potrawy,
   • jeśli wystąpiły wymioty – dyspozytor lub lekarz może poprosić o zabezpieczenie także wymiocin. Włóż je do czystych pojemników lub woreczków i zabierz ze sobą. Na tej podstawie specjaliści mogą spróbować ustalić gatunek grzyba, a to wpływa na leczenie.
4. Do lekarza muszą trafić wszyscy, którzy jedli – także osoby, które na razie nie mają żadnych objawów. W zatruciu amatoksynami objawy pojawiają się z opóźnieniem, a wcześniejsze rozpoznanie daje więcej czasu na leczenie.
5. Nie czekaj do rana. Jeśli objawy pojawiły się w nocy – dzwoń w nocy.

Co powiedzieć dyspozytorowi i lekarzowi?

Przygotuj krótko i konkretnie:

• Co jedzono – jakie grzyby (jeśli wiadomo), skąd pochodziły (własny zbiór, zakup, poczęstunek), czy były oceniane przez grzyboznawcę.
• Kiedy – godzina posiłku i godzina pojawienia się pierwszych objawów. To jedna z najważniejszych informacji.
• Kto jadł – liczba osób, wiek (szczególnie dzieci), czy wszyscy mają objawy.
• Ile – w przybliżeniu, czy jedzono kilka razy (np. przez dwa dni).
• Jakie objawy i jak się zmieniały.
• Choroby przewlekłe i leki przyjmowane przez osoby, które jadły.

Jeśli zbierałeś grzyby z aplikacją Gribo, zdjęcia z wyprawy mogą być dodatkową wskazówką dla lekarzy – ale nie zastąpią zabezpieczonych resztek.

Ośrodki toksykologiczne

W Polsce działają wyspecjalizowane ośrodki toksykologiczne, które konsultują lekarzy i prowadzą leczenie ciężkich zatruć, w tym grzybami. Decyzję o konsultacji lub przewiezieniu pacjenta podejmują zespół ratownictwa i lekarze – twoim zadaniem jest szybko wezwać pomoc i przekazać rzetelne informacje.

Czego nie robić?

• Nie czekaj, aż „samo przejdzie”.
• Nie lecz się domowymi sposobami – mleko, alkohol, zioła czy węgiel podawane na własną rękę nie zastępują pomocy medycznej i mogą opóźnić właściwe leczenie.
• Nie wyrzucaj resztek grzybów ani potrawy.
• Nie przerywaj obserwacji, gdy nastąpi poprawa – patrz faza pozornej poprawy.
• Nie wyciągaj wniosków z tego, że „wszyscy jedli i nic im nie jest”. Wrażliwość na toksyny jest różna, a porcje nierówne.

Jak uniknąć zatrucia?

Żeby nie potrzebować pierwszej pomocy:

• zbieraj tylko grzyby, które znasz na 100%, całe, z podstawą trzonu,
• nie wierz w domowe testy – nie ma prostego testu na jadalność,
• wątpliwy zbiór pokaż grzyboznawcy – patrz Grzyboznawca i sanepid,
• pamiętaj, że rozpoznanie z aplikacji to podpowiedź, a nie decyzja.

Komplet reguł znajdziesz w artykule Zasady bezpieczeństwa grzybiarza i na stronie Bezpieczeństwo.

Źródła

• Główny Inspektorat Sanitarny
• Muchomor zielonawy – Wikipedia