W lasach państwowych zbieranie grzybów na własne potrzeby jest w Polsce co do zasady dozwolone. Nie potrzebujesz zezwolenia ani biletu. Są jednak miejsca, do których nie wolno wchodzić, obszary chronione z osobnymi zasadami oraz gatunki, których zbierać nie wolno nigdzie. Ten artykuł porządkuje najważniejsze reguły.
Zastrzeżenie: to przystępne omówienie, a nie porada prawna. Podstawą jest ustawa o lasach z 1991 r. oraz ustawa o ochronie przyrody – ich aktualny tekst znajdziesz w Internetowym Systemie Aktów Prawnych. W konkretnych sprawach najlepiej zapytać lokalne nadleśnictwo.
Czy w lesie państwowym wolno zbierać grzyby?
Tak. Lasy Skarbu Państwa, którymi zarządzają głównie Lasy Państwowe, są udostępnione dla ludzi, a zbiór grzybów i owoców runa leśnego na potrzeby własne jest co do zasady dozwolony.
Kilka ważnych zastrzeżeń:
- Na potrzeby własne to co innego niż zbiór na dużą skalę w celach zarobkowych. Taki zbiór może wymagać uzgodnień z nadleśnictwem – jeśli to twój przypadek, zapytaj o zasady na miejscu.
- Wstęp nie oznacza wjazdu. Do lasu nie wolno wjeżdżać samochodem ani motocyklem poza drogami publicznymi i drogami oznaczonymi jako dostępne dla ruchu. Parkuj na parkingach leśnych lub przy drogach, gdzie to dozwolone, nie na drogach zamkniętych szlabanem czy znakiem zakazu.
- Ogień tylko w wyznaczonych miejscach. W lesie i w jego pobliżu obowiązuje zakaz rozpalania ognisk poza miejscami do tego przeznaczonymi.
Gdzie nie wolno wchodzić? Stałe zakazy wstępu
Niektóre części lasu są objęte stałym zakazem wstępu. Należą do nich m.in.:
- uprawy leśne do 4 m wysokości – czyli młode, posadzone lub odnowione drzewka; łatwo je uszkodzić, a to właśnie tam rośnie przyszły las,
- powierzchnie doświadczalne i drzewostany nasienne, na których prowadzi się badania lub zbiera nasiona,
- ostoje zwierząt – miejsca, w których dzikie zwierzęta mają spokój,
- źródliska rzek i potoków,
- obszary zagrożone erozją.
Takie miejsca bywają oznaczone tablicami, ale nie zakładaj, że brak tablicy oznacza zgodę – szczególnie przy młodnikach. Grzybiarz, który przedziera się przez gęstą uprawę leśną, łamie gałązki i depcze sadzonki, wyrządza realną szkodę.
Okresowe zakazy wstępu – szczególnie w czasie suszy
Nadleśniczy może wprowadzić okresowy zakaz wstępu do lasu, m.in. gdy:
- występuje wysokie zagrożenie pożarowe, np. podczas długotrwałej suszy,
- drzewostan został zniszczony lub znacznie uszkodzony, np. po wichurze,
- prowadzone są prace gospodarcze, np. wycinka.
Okresowe zakazy oznacza się tablicami przy wejściach do lasu, a informacje o nich publikują nadleśnictwa i Lasy Państwowe. Przy wyjeździe w czasie suszy warto to sprawdzić przed wyruszeniem. Tereny po wichurach są niebezpieczne niezależnie od formalnych zakazów – powalone i nadłamane drzewa potrafią się nagle przemieścić.
Parki narodowe i rezerwaty przyrody
Tu obowiązują ostrzejsze zasady, bo celem tych obszarów jest ochrona przyrody.
- Parki narodowe – zbieranie grzybów jest co do zasady zabronione. Wyjątkiem są miejsca, w których dyrekcja parku wyraźnie je dopuściła. Zasady różnią się między parkami, więc sprawdzaj je na stronie konkretnego parku.
- Rezerwaty przyrody – podobnie: zbiór grzybów jest możliwy tylko tam, gdzie zasady ochrony rezerwatu na to pozwalają.
W obu przypadkach zwykle obowiązuje też nakaz poruszania się po wyznaczonych szlakach. Jeśli nie jesteś pewien zasad – nie zbieraj.
Inne formy ochrony przyrody, np. obszary Natura 2000 czy parki krajobrazowe, nie oznaczają automatycznie zakazu zbioru grzybów, ale mogą obowiązywać w nich dodatkowe ograniczenia. Informacji udzielają zarządcy tych terenów.
Lasy prywatne i gminne
W Polsce sporo lasów nie należy do Skarbu Państwa: są lasy prywatne, gminne, kościelne. Zasady udostępniania takich lasów mogą się różnić od lasów państwowych.
Najbezpieczniejsza praktyka:
- jeśli właściciel oznaczył zakaz wstępu tablicą – uszanuj go,
- jeśli las jest ogrodzony – nie wchodź bez zgody,
- w razie wątpliwości – zapytaj właściciela, sołtysa lub pracowników nadleśnictwa, które sprawuje nadzór nad lasami w okolicy.
Kultura grzybobrania to także dobre relacje z mieszkańcami okolicy, przez której lasy przechodzimy.
Czego nie wolno nigdy, niezależnie od miejsca?
- Niszczyć grzybów i grzybni. Kopanie, rozdeptywanie czy rozrzucanie grzybów, także trujących, jest w lesie zabronione. Szerzej piszemy o tym w artykule Wykręcać czy wycinać grzyby.
- Zbierać gatunków chronionych. W Polsce wiele gatunków grzybów objęto ochroną gatunkową, m.in. smardze czy szyszkowiec łuskowaty (Strobilomyces strobilaceus). Pełne omówienie w artykule Gatunki chronione grzybów.
- Śmiecić. Wszystko, co wniesiesz do lasu, wynieś z powrotem.
- Hałasować i płoszyć zwierząt, szczególnie w ostojach.
Kary i odpowiedzialność
Naruszenie zakazów w lesie, np. wejście na teren objęty zakazem, niszczenie grzybni czy zbiór gatunków chronionych, może skończyć się mandatem, a w poważniejszych przypadkach postępowaniem sądowym. Kontrole prowadzą m.in. Straż Leśna, strażnicy parków narodowych i policja. Wysokość kar zależy od rodzaju naruszenia – konkretne zasady znajdziesz w aktualnym tekście ustaw, a w razie pytań warto zwrócić się do nadleśnictwa.
Jak Gribo pomaga trzymać się zasad?
- Gatunki chronione są w aplikacji wyraźnie oznaczone.
- Mapa offline i zapisany punkt auta pozwalają zaplanować trasę tak, żeby nie błądzić po młodnikach i ostojach.
- Na portalu w dziale Regiony znajdziesz informacje o województwach, a w kalendarzu — o sezonie.
Zanim pojedziesz do lasu, przeczytaj też Zasady bezpieczeństwa grzybiarza i Kleszcze i bezpieczeństwo w lesie.
Najczęstsze pytania
Czy w lesie państwowym można zbierać grzyby bez zezwolenia?
Tak, w lasach Skarbu Państwa zbiór grzybów na własne potrzeby jest co do zasady dozwolony bez zezwolenia. Wyjątkiem są miejsca objęte stałym lub okresowym zakazem wstępu oraz gatunki chronione.
Czy można zbierać grzyby w parku narodowym?
Co do zasady nie, chyba że dyrekcja parku wyznaczyła miejsca, w których zbiór jest dopuszczony. Zasady sprawdzisz na stronie danego parku lub w jego siedzibie.
Czy można zbierać grzyby w lesie prywatnym?
Zasady mogą się różnić. Jeśli właściciel oznaczył zakaz wstępu, należy go uszanować, a w razie wątpliwości najlepiej zapytać właściciela lub lokalne nadleśnictwo.
Gdzie sprawdzić, czy w lesie obowiązuje zakaz wstępu?
Informacje o okresowych zakazach wstępu publikują nadleśnictwa i Lasy Państwowe, a w terenie zakaz jest oznaczany tablicami. W czasie suszy warto sprawdzić to przed wyjazdem.