Zasady bezpieczeństwa grzybiarza: 10 reguł, które ratują życie

Bezpieczne grzybobranie opiera się na jednej zasadzie: pomyłka w lesie może kosztować zdrowie albo życie, więc wątpliwość zawsze rozstrzygamy na korzyść ostrożności. Poniżej 10 zasad, które warto znać na pamięć i przekazać każdemu, kto idzie z tobą do lasu.

10 zasad bezpieczeństwa grzybiarza

1. Zbieraj tylko grzyby, które znasz na 100%. Nie wystarczy „prawie”, „chyba” ani „wygląda jak ten z obrazka”. Jeśli wahasz się choć przez chwilę – zostaw grzyba w lesie. Wśród polskich gatunków są grzyby śmiertelnie trujące, np. muchomor zielonawy (Amanita phalloides) czy muchomor jadowity (Amanita virosa), a ich młode owocniki bywają mylone z innymi grzybami.

2. Zbieraj całe owocniki, z podstawą trzonu. Bulwa i pochwa u nasady trzonu to cechy, które pozwalają rozpoznać muchomory. Ucięty nad ziemią trzon może zgubić najważniejszą wskazówkę. Dlatego przy grzybach, których nie znasz bardzo dobrze, delikatnie odsłoń i wyjmij całą podstawę. Szerzej: Wykręcać czy wycinać grzyby.

3. Nigdy nie próbuj grzybów na surowo. Nie oblizuj, nie gryź „na próbę”, nie smakuj końcem języka. Niektóre toksyny grzybów są groźne w bardzo małych ilościach, a smak nic nie mówi o tym, czy grzyb jest trujący – śmiertelnie trujące gatunki wcale nie muszą być gorzkie.

4. Nie zbieraj „jajek” ani grzybów starych i robaczywych. Bardzo młode owocniki, jeszcze zamknięte w osłonie przypominającej jajo, nie mają wykształconych cech gatunkowych – w tym stadium łatwo pomylić muchomora z niegroźnym grzybem. Z kolei grzyby stare, rozmiękłe, zapleśniałe albo mocno robaczywe psują się i same w sobie mogą zaszkodzić, nawet jeśli gatunek jest znany.

5. Grzyby niepewne trzymaj osobno. Jeśli chcesz pokazać grzyboznawcy coś, czego nie znasz, włóż to do osobnego pojemnika lub papierowej torebki. Fragmenty trującego grzyba w koszyku mogą zanieczyścić cały zbiór, a pokruszony kawałek łatwo przeoczyć przy przeglądaniu.

6. Nie ufaj domowym testom. Krążą mity, że trujący grzyb przebarwi srebrną łyżkę, zabarwi cebulę gotowaną razem z nim albo że „skoro ślimaki go jedzą, to jest bezpieczny”. Żaden z tych testów nie działa. Ślimaki i owady żerują także na grzybach dla ludzi śmiertelnie trujących. Nie ma prostego testu na jadalność – jedyną metodą jest znajomość gatunku i jego cech.

7. Aplikacja nie zastępuje grzyboznawcy. Gribo rozpoznaje grzyby na telefonie, także offline, i pomaga w nauce. Ale rozpoznanie z aplikacji lub ze zdjęcia to podpowiedź, a nie decyzja. Zdjęcie nie oddaje zapachu, konsystencji, zmiany barwy miąższu ani ukrytej w ziemi podstawy trzonu. O tym, czy grzyb nadaje się do jedzenia, decyduje grzyboznawca. Jak z niego skorzystać – przeczytasz w artykule Grzyboznawca i sanepid.

8. Pilnuj dzieci i zwierząt. Małe dzieci poznają świat dotykiem i smakiem – nie spuszczaj ich z oka w lesie i ucz od początku, że grzybów się nie bierze do ust. Psy również mogą zatruć się grzybami. Trzymaj zbiór poza ich zasięgiem także w domu.

9. Nie zbieraj gatunków chronionych. Część polskich grzybów jest objęta ochroną gatunkową. Jeśli spotkasz taki gatunek, zrób mu zdjęcie i zostaw go w spokoju. W Gribo gatunki chronione są wyraźnie oznaczone. Listę omawiamy w artykule Gatunki chronione grzybów.

10. Przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112 – od razu. Nie czekaj, aż „samo przejdzie”. Objawy zatrucia najgroźniejszymi grzybami pojawiają się często dopiero po wielu godzinach, a potem może nastąpić złudna poprawa. Zachowaj resztki grzybów i potrawy do badania. Szczegóły: Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc.

Dlaczego te zasady są tak rygorystyczne?

Bo konsekwencje błędu są nieodwracalne. Grzyby z grupy muchomorów zawierających amatoksyny uszkadzają wątrobę, a pierwsze objawy pojawiają się zwykle wtedy, gdy toksyny są już wchłonięte. Niektóre zasłonaki, np. zasłonak rudy (Cortinarius orellanus), uszkadzają nerki, a objawy mogą wystąpić nawet po kilku dniach – kiedy nikt już nie łączy ich z grzybobraniem.

Do tego dochodzą pomyłki ze sobowtórami. Trujące gatunki potrafią być bardzo podobne do tych, które grzybiarze znają z dzieciństwa. Pewność w lesie bierze się z wiedzy o wielu cechach naraz, a nie z ogólnego wrażenia.

Najczęstsze błędy, które prowadzą do zatruć

• „Zawsze tak zbieraliśmy.” Tradycja rodzinna nie chroni przed pomyłką w innym lesie, w innym regionie czy przy innym gatunku, który tylko przypomina znany.
• Zbieranie „na oko”, szybko, w półmroku. Pośpiech i słabe światło sprzyjają pomyłkom.
• Ucinanie trzonu przy ziemi grzybów, których nie zna się bardzo dobrze – ginie bulwa i pochwa.
• Wiara w testy domowe lub w to, że gotowanie, suszenie czy marynowanie „unieszkodliwia” każdą truciznę. Wiele toksyn grzybów nie rozkłada się w wysokiej temperaturze.
• Częstowanie innych grzybami niepewnego pochodzenia albo kupowanie ich z przypadkowych źródeł, bez oceny grzyboznawcy.

Bezpieczeństwo to także powrót z lasu

Zasady dotyczące grzybów to połowa sprawy. Druga połowa to bezpieczeństwo samej wyprawy:

• Zapisz punkt, w którym zostawiasz auto, i miej mapę offline. W Gribo miejsce auta zapisuje się na starcie Samotnego wypadu, a przycisk „Do auta” włącza kompas, który zaprowadzi cię z powrotem nawet bez zasięgu.
• Naładuj telefon i weź powerbank.
• Ubierz się tak, żeby chronić się przed kleszczami, a po powrocie dokładnie obejrzyj ciało.
• Uważaj w okresie polowań – noś jaskrawe elementy ubrania.

Więcej przeczytasz w artykułach Kleszcze i bezpieczeństwo w lesie oraz Ekwipunek grzybiarza.

Zasady w skrócie – do zapamiętania

Jeśli miałbyś zapamiętać tylko trzy rzeczy, niech będą to:

• znam na 100% albo zostawiam,
• cały grzyb, z podstawą trzonu,
• wątpliwości – do grzyboznawcy, objawy – pod 112.

Wszystkie zasady bezpieczeństwa zebraliśmy też na stronie Bezpieczeństwo. A jeśli dopiero zaczynasz, zajrzyj do poradnika Pierwsze grzybobranie.

Źródła

• Główny Inspektorat Sanitarny
• Muchomor zielonawy – Wikipedia