Zasłonak pospolity

Opis

Zasłonak pospolity to jeden z większych zasłonaków: kapelusz ma 5–12 cm średnicy, jest gładki i bardzo śliski, w wilgotną pogodę oliwkowy do ochrowobrązowego, w suchą słomianożółty i błyszczący. Blaszki są początkowo wodnistobrązowe, z czasem rdzawe. Najłatwiej go rozpoznać po trzonie, który pokrywa gruba warstwa śluzu zasychająca w ciemniejsze, poprzeczne opaski.

Rośnie od lipca do października w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, także na torfowiskach, najczęściej pod świerkami, jodłami, osikami, bukami i dębami. Jest grzybem pionierskim i pojawia się też na nieużytkach, groblach, hałdach i nasypach.

To grzyb niejadalny. Nie odnotowano zatruć tym gatunkiem, ale rodzaj Cortinarius obejmuje gatunki zawierające silnie trującą orellaninę, a zasłonaki łatwo ze sobą pomylić. Nie zbieraj go do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica (3–)5–12 cm; u młodych okazów dzwonkowaty lub półkulisty z podwiniętym brzegiem, później łukowaty, na koniec płaski z szerokim, tępym garbem. Powierzchnia gładka: w suchą pogodę błyszcząca i słomianożółta, w wilgotną śliska, od oliwkowej po ochrowożółtobrązową; brzeg jaśniejszy. Młode owocniki mogą mieć szybko zanikający niebieskawy lub szarawoniebieski odcień.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki średniogęste, przyrośnięte lub wykrojone przy trzonie, u młodych okazów zakryte białawą zasnówką. Za młodu wodnistobrązowe ze słabym fioletowym lub szaroniebieskawym odcieniem, z dojrzewaniem zarodników rdzawobrązowe do cynamonowobrązowych.

Trzon

Wysokość 5–12(–15) cm, grubość 1–2 cm; pełny, walcowaty, ku dołowi zwężony, żółtawy lub rdzawy. Pokryty grubą warstwą śluzu, który tworzy poprzeczne wały; po zaschnięciu powstają z nich ciemniejsze, łuskowate, wstęgowate opaski – cecha charakterystyczna gatunku. W suchej pogodzie śluz tworzy na trzonie przezroczystą błonkę. Między blaszkami a zasnówką trzon jest biały i bez śluzu; zasnówka biaława, brunatniejąca od zarodników.

Miąższ

Białawy lub żółtawy, tylko na wierzchołku kapelusza niebieskawy; twardy, o słabo wyraźnym smaku i zapachu. Miąższu nie należy próbować – rodzaj zawiera gatunki śmiertelnie trujące.

Wysyp i zarodniki

Wysyp rdzawobrązowy. Zarodniki migdałkowate lub półelipsoidalne, słabo brodawkowane, 10–15 × 5–8 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy, rosnący na ziemi, także na torfowiskach. Partnerzy: jodła pospolita, świerk pospolity, topola osika, buki i dęby. Gatunek pionierski – wraz z drzewami zasiedla nieużytki, groble, hałdy i nasypy.

Występowanie. Europa i Ameryka Północna; wśród śluzowatych zasłonaków jest najbardziej rozpowszechniony. Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych. Brak szczegółowych danych o rozmieszczeniu w Polsce. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Od lipca do października.

Z czym można go pomylić?

• Cortinarius collinitus — Również śluzowaty zasłonak; tylko C. trivialis ma trzon z licznymi poprzecznymi opaskami ze śluzu. Brak dalszych danych.
• Cortinarius cliduchus — Brak danych o różnicach. Inne śluzowate zasłonaki odróżnia od omawianego gatunku brak charakterystycznych poprzecznych opasek na trzonie.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Charakterystyczne poprzeczne opaski na trzonie powstają z grubej warstwy śluzu, która po zaschnięciu pęka i tworzy ciemniejsze, łuskowate wstęgi.
• Jest grzybem pionierskim: wraz z drzewami, z którymi tworzy mykoryzę, zasiedla nieużytki, groble, hałdy i nasypy.
• Polską nazwę podał Andrzej Nespiak w 1975 r.; przez krótki czas funkcjonowała też nazwa zasłonak śluzowaty.
• Wśród śluzowatych zasłonaków jest gatunkiem najbardziej rozpowszechnionym i należy do większych zasłonaków.