Czernidłaczek gromadny

Opis

Czernidłaczek gromadny to maleńki grzybek o kapeluszu wielkości 1–1,5 cm, dzwonkowatym lub naparstkowatym, u młodych owocników kremowym lub jasnobrązowym, z wiekiem szarym, drobno prążkowanym. Trzonek jest cienki jak nitka, biały, kruchy i często wygięty. Blaszki początkowo białe, z czasem szarofioletowe, a u starych okazów prawie czarne.

Rośnie od maja do listopada, masowo i gromadnie, w gęstych kobiercach na próchniejących pniach i pniakach, także częściowo zagłębionych w ziemi, czasem na podstawie żywych starych drzew. W Polsce jest bardzo pospolity i w sezonie pojawia się kilka razy w tym samym miejscu.

Odróżnia go masowy, kępkowy wzrost na martwym drewnie, bardzo mały rozmiar oraz to, że w przeciwieństwie do większości czernidłaków nie rozpływa się w czarną ciecz. Od podobnych drobnych grzybów trudno go rozpoznać pewnie bez lupy i mikroskopu.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 1–1,5 cm. Młody dzwonkowaty do naparstkowatego, kremowy, jasnoochrowy, szarożółty, beżowy lub ochrowożółtawy; dojrzały szeroko dzwonkowaty, szary w różnych odcieniach. Powierzchnia sucha, matowa, drobno promieniście pofałdowana; pod lupą w świetle przechodzącym widoczne drobne włoski. W odróżnieniu od większości czernidłaków nie rozpływa się w czarną ciecz (nie ulega autolizie).

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki prosto przyrośnięte do trzonu, rozstawione szeroko (opisy podają też, że gęsto). Początkowo białe, potem szarofioletowe lub ochrowe, u starych owocników ciemne, prawie czarne.

Trzon

Długość 4–5 cm (do ok. 4 cm w części opisów), grubość około 1 mm. Białawy, cylindryczny, często wygięty, lekko higrofaniczny, bardzo kruchy.

Miąższ

Białawy, bardzo cienki, o łagodnym smaku i lekko grzybowym zapachu. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp czarny do czarnobrązowego. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, około 8–9 × 6–8 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof rozwijający się w martwym drewnie próchniejących pni i pni częściowo zagłębionych w glebie. Owocniki rosną gromadnie, tworząc gęste kobierce; zdarza się, że wyrastają masowo także na żywych pniach starych drzew, tuż nad ziemią lub nawet metr powyżej. Gatunek ma bardzo wiele typów koniugacyjnych (około 143).

Występowanie. Kosmopolityczny: Ameryka Północna, Środkowa i Południowa, Europa, Azja, Nowa Zelandia, Hawaje. W Polsce bardzo pospolity. Nie podlega ochronie gatunkowej.

Owocnikowanie. W Polsce od maja do listopada, zwykle kilkukrotnie w sezonie na tym samym stanowisku. W Ameryce Północnej: od maja do listopada na wschodzie, od października do marca w pobliżu wybrzeża zachodniego.

Z czym można go pomylić?

• Psathyrella pygmaea (kruchaweczka najmniejsza) — Na kapeluszu nie ma drobnych włosków widocznych pod lupą.
• Drobne gatunki z rodzaju Tulosesus — Trudne do odróżnienia w terenie, zwykle wymagają badania mikroskopowego.
• Inne czernidłaki (Coprinus, Coprinellus) — Większość z nich w dojrzałości rozpływa się w czarną ciecz; C. disseminatus pozostaje szary i nie ulega autolizie.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• W odróżnieniu od większości czernidłaków nie ulega autolizie, czyli nie rozpływa się w czarną ciecz.
• Gatunek ma około 143 typów koniugacyjnych (odpowiedników płci), wyjątkowo dużo.
• Pierwotnie opisany w 1774 r. przez J.C. Schäffera jako Agaricus pallescens; obecną nazwę rodzajową nadał mu Lange w 1938 r.
• Angielska nazwa „fairy inkcap” (także „fairies' bonnets”) nawiązuje do drobnych, dzwonkowatych kapeluszy tworzących gęste kobierce.