Kruchawica aksamitna

Opis

Kruchawica aksamitna ma kapelusz o średnicy 3–8 cm, młodo dzwonkowaty, potem rozpostarty i płaski, barwy od kremowoochrowej do rdzawobrązowej, pokryty włókienkami i łuseczkami, a u starszych okazów kosmkami. Na brzegu młodych kapeluszy zwisają strzępy osłony. Blaszki są najpierw szarożółte, potem brązowoczarne, często z fioletowoszarym odcieniem, i wydzielają kropelki cieczy, od których pochodzi łacińska nazwa gatunku („płaczący”). Trzon jest cienki, pusty, włóknisty i kosmkowaty, z niewyraźną strefą pierścieniową.

Rośnie od wczesnego lata do późnej jesieni na poboczach dróg, w parkach, ogrodach, na miedzach i drogach leśnych, zwykle na żyznej glebie. W Polsce jest częsta.

Można ją pomylić z kruchawicą pomarańczową, która ma jaśniejszy, czerwonopomarańczowy kapelusz i bywa z pierścieniem, oraz z mniejszą kruchaweczką zaroślową. Jest uznawana za grzyb niejadalny, więc nie ma powodu jej zbierać.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–8 cm; u młodych okazów dzwonkowaty, potem szeroko rozpostarty, na starość płaski, ale niewgłębiony. Barwa od kremowoochrowej lub żółtawoszarej przez pomarańczowobrązową do rdzawobrązowej, czasem pomarańczowawa pośrodku. Powierzchnia pokryta włókienkami i łuseczkami, u starszych okazów kosmkami. Na brzegu młodych kapeluszy zwisają resztki osłony.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki przyrośnięte (mogą sprawiać wrażenie wykrojonych), u młodych okazów szarożółte, potem brązowoczarne, często z fioletowoszarym odcieniem. Cecha charakterystyczna: blaszki wydzielają kropelki cieczy, na których gromadzą się ciemne zarodniki.

Trzon

Wysokość 5–12 cm (według części opisów do 13 cm), grubość 5–8 mm (według części opisów do 15 mm). Cylindryczny, pusty, podłużnie włóknisty, pokryty kosmkami; barwa od ochrowej do brązowej. Ma słabo zaznaczoną włóknistą strefę pierścieniową, powyżej której jest nagi. Pierścienia właściwego brak.

Miąższ

Bladoszarobrązowy, bez wyraźnego zapachu. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowoczarny. Zarodniki elipsoidalne, 8–12 × 5–8 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof, rozwija się na rozkładających się kawałkach kory i innej materii organicznej; rośnie na ziemi zaburzonej, najczęściej na żyznych glebach.

Występowanie. Najwięcej stanowisk opisano w Ameryce Północnej i Europie; występuje też w Ameryce Środkowej, północnej Azji, Afryce, Japonii i Nowej Zelandii. W Europie Środkowej i w Polsce częsty. Rośnie na poboczach dróg, w parkach, ogrodach, na miedzach i drogach leśnych. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od wczesnego lata do późnej jesieni.

Z czym można go pomylić?

• Lacrymaria pyrotricha (kruchawica pomarańczowa) — Jaśniejszy, czerwonopomarańczowy kapelusz; na trzonie często występuje pierścień. Rośnie w górskich świerczynach.
• Psathyrella candolleana (kruchaweczka zaroślowa) — Mniejsza i pospolita; brak kosmkowatej, ochrowobrązowej powierzchni kapelusza i trzonu typowej dla kruchawicy aksamitnej.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Łacińska nazwa lacrymabunda oznacza „płaczący”; nawiązuje do kropelek cieczy wydzielanych przez blaszki, na których gromadzą się zarodniki.
• Pierwszy opis pochodzi z 1785 r. (Bulliard, jako Agaricus lacrymabundus); gatunek ma ponad 30 synonimów naukowych.
• Po angielsku nazywany „weeping widow” (płacząca wdowa).
• Występuje na kilku kontynentach: w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie, północnej Azji, Afryce i Nowej Zelandii.