Strzępiak strzępiasty

Opis

Strzępiak strzępiasty (rysostrzępiak porysowany) to niewielki grzyb o kapeluszu 2–8 cm, stożkowatym, z ostrym garbem, jedwabistym i włókienkowatym, słomkowobrązowym do oliwkowego. Brzeg kapelusza jest promieniście popękany. Blaszki są oliwkowo-szare do brudnooliwkowych, a trzon biały, u szczytu oszroniony, bez pierścienia. Zapach jest nieprzyjemny, spermatyczny.

Rośnie od wczesnego lata do późnej jesieni w lasach liściastych i iglastych, przy drogach, w parkach i ogrodach, zwłaszcza na glebach gliniastych i zasadowych. W Polsce jest pospolity, prawdopodobnie najczęstszy ze strzępiaków.

Jest trujący i zawiera muskarynę. Brązowe, stożkowate grzyby z popękanym brzegiem kapelusza lepiej zostawić w lesie, bo łatwo je pomylić z innymi grzybami.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–8 cm; młody stożkowato-wypukły, starszy stożkowaty z ostrym garbem, czasem płasko rozpostarty z garbem. Brzeg prosty, promieniście popękany, czasem z białymi włókienkami osłony. Powierzchnia jedwabista, promieniście włókienkowata; barwa od oliwkowo-cytrynowej do brązowej (opisy podają też barwę słomkową, rzadko białawą), szczyt zwykle ciemniejszy.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki przy trzonie zatokowato wycięte, cienkie, z jasnym ostrzem; barwa od cytrynowooliwkowej do brudnooliwkowej (opisy podają też barwę jasnoszarą, z wiekiem brązowiejącą).

Trzon

Wysokość 4–12 cm, grubość 0,5–1,5 cm, cylindryczny, z niewielką bulwką u podstawy. Powierzchnia biała, czasem z oliwkowym odcieniem, u szczytu wyraźnie oszroniona, w dolnej części włókienkowata; u starszych owocników łuskowata. Bez pierścienia.

Miąższ

Biała z atłasowym połyskiem. Zapach spermy (spermatyczny), smak niewyraźny. Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp ochrowobrązowy. Zarodniki eliptyczno-fasolkowate, czasem z niewielkim dzióbkiem, zdarzają się nieregularne; wymiary podawane niejednoznacznie („8,5–10 – 16 × 5,5–7 µm”).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy. Rośnie w lasach liściastych i iglastych, wzdłuż dróg leśnych, w parkach i ogrodach; preferuje podłoże gliniaste i gleby zasadowe.

Występowanie. Europa, Ameryka Północna, Azja, Australia i Nowa Zelandia (rodzimy dla Europy). W Polsce pospolity, prawdopodobnie najczęstszy strzępiak w Europie Środkowej. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od wczesnego lata do późnej jesieni.

Z czym można go pomylić?

• Inocybe sororia — Wymieniana jako podobna; szczegółowe różnice – brak danych.
• Tricholoma terreum (gąska ziemistka) i Suillus granulatus (maślak ziarnisty) — Odnotowano pomylenie z tymi gatunkami w Izraelu; strzępiak ma brązowiejące blaszki i brązowy wysyp, gąski mają biały wysyp. Szczegóły – brak danych.
• Inne strzępiaki (Inocybe, Pseudosperma) — Większość gatunków tej grupy zawiera muskarynę; rozróżnienie wymaga mikroskopii. Brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Trujący; zawiera muskarynę, a spożycie grozi śmiercią.

Toksyny. muskaryna

Objawy zatrucia. Zespół muskarynowy: wzmożone pocenie się, zwężenie źrenic, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zaburzenia krążenia, w ciężkich przypadkach utrata przytomności. Poważne zatrucie może wywołać każda ilość grzyba.

Czas do pierwszych objawów. Już ok. kwadransa po spożyciu.

Co robić. Przy podejrzeniu zatrucia natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR; nie czekaj na samoistne ustąpienie objawów. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji i skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Do 2019 r. gatunek był opisywany jako Inocybe rimosa lub Inocybe fastigiata; rodzaj Pseudosperma wprowadzili Matheny i Esteve-Raventós.
• Ma ponad 50 synonimów łacińskich.
• Jest prawdopodobnie najczęstszym gatunkiem strzępiaka w Europie Środkowej.
• Muskarynę z grzybów z tej grupy poznano w latach 30. XX w.