Złotoborowik wysmukły

Opis

Złotoborowik wysmukły, nazywany potocznie borowikiem amerykańskim, to borowikowaty grzyb z Ameryki Północnej, który od kilkunastu lat rozprzestrzenia się w Europie. Ma rudobrązowy, matowy kapelusz z wystającym brzegiem („falbanką”), żółte pory i bardzo długi, żółtawy trzon pokryty głębokimi bruzdami i grubą siateczką. Miąższ po przekrojeniu nie sinieje.

Rośnie pod sosnami na piaszczystych glebach, najczęściej na zarośniętych wydmach i wrzosowiskach. W Polsce pojawił się najpierw na wybrzeżu, a dziś bywa spotykany w całym kraju, od sierpnia do października.

Najłatwiej go rozpoznać po wysokim, kosmato-siatkowanym trzonie i wystającym brzegu kapelusza. Uważaj na goryczaka żółciowego, który też ma siatkowany trzon, ale różowe pory. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–20 cm; wypukły, z wiekiem tylko częściowo spłaszczony (opisy się różnią). Powierzchnia sucha, matowa, u młodych aksamitna, z wiekiem drobno popękana. Barwa u młodych ciemnobrązowa do cynamonowej, potem rudawa do czerwonobrązowej, czasem z szarym lub oliwkowym odcieniem. Brzeg kapelusza wystaje poza rurki w postaci charakterystycznej „falbanki”.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki 1–2,5 cm długości. Pory okrągłe, 0,5–2 mm, początkowo jaskrawożółte, z wiekiem żółtozielone do brązowooliwkowych. Nie sinieją po uszkodzeniu.

Trzon

Długi i smukły, 7–24 cm, gruby 1–5 cm, walcowaty lub poszerzony u nasady, pełny, suchy. Barwa żółta, brzoskwiniowa lub zbliżona do barwy kapelusza, nieco jaśniejsza. Powierzchnia silnie bruzdowana, z wyraźną, grubą siateczką, zwłaszcza w górnych dwóch trzecich; u nasady biały filc grzybni. W wilgotną pogodę nasada staje się lepka. Pokrojem przypomina bardziej koźlarza niż borowika.

Miąższ

Białawy do różowawego. Na przekroju nie sinieje; może powoli brązowieć lub żółknąć (opisy się różnią). Bez wyraźnego zapachu, smak kwaskowaty.

Wysyp i zarodniki

Wysyp oliwkowobrązowy. Zarodniki owalne do wrzecionowatych, gładkie, 18–33 × 7,5–12 µm; należą do największych wśród borowikowatych Ameryki Północnej.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) i kosodrzewiny (Pinus mugo); w Ameryce Północnej związany z sosnami. Rośnie pojedynczo, w rozproszeniu lub w grupach, na glebie piaszczystej.

Występowanie. Naturalnie w Ameryce Północnej (od wschodniej Kanady po Karolinę Północną i Michigan, także Meksyk). W Europie gatunek obcy: pierwsze potwierdzone znaleziska z Mierzei Kurońskiej na Litwie (2007–2009, publikacja 2011), potem Łotwa, Estonia, Skandynawia, Finlandia, Białoruś, Ukraina, Niemcy, a w 2025 r. Czechy i Słowacja. W Polsce notowany od ok. 2016 r., najpierw na wybrzeżu Bałtyku, obecnie na terenie całego kraju; najczęściej na porośniętych sosną wydmach i wrzosowiskach. Nie podlega ochronie prawnej w Polsce.

Owocnikowanie. Od sierpnia do października, w łagodne jesienie do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Tylopilus felleus (goryczak żółciowy) — Też ma siatkowany trzon, ale siateczka jest ciemniejsza od tła, pory białawe, potem różowe, a miąższ bardzo gorzki. Rośnie także pod drzewami liściastymi.
• Boletus edulis (borowik szlachetny) — Trzon gruby, beczułkowaty, z delikatną białą siateczką tylko w górnej części; pory białe, potem żółtozielone; brzeg kapelusza bez wystającej falbanki.
• Leccinum scabrum (koźlarz babka) — Podobnie smukły trzon, ale pokryty ciemnymi łuseczkami, a nie siateczką; pory białawe do szarych; rośnie pod brzozami.
• Xerocomus subtomentosus (podgrzybek zajączek) — Mniejszy, z krótszym trzonem bez głębokiej siateczki i z dużymi, kanciastymi porami.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Na Łotwie ogłoszono go grzybem roku 2014.
• Jego zarodniki, długie do 33 µm, należą do największych wśród borowikowatych Ameryki Północnej.
• Gatunek był przenoszony między czterema rodzajami (Ceriomyces, Boletus, Boletellus, Aureoboletus); obecną pozycję ustalono na podstawie badań DNA w 2015 r.
• Pochodzenie europejskich stanowisk potwierdzono, porównując sekwencje DNA okazów z Litwy z okazami z Ameryki Północnej.