Borowiczak dęty

Opis

Borowiczak dęty to rzadki grzyb o kapeluszu 4–12 cm, suchym, pilśniowato łuskowatym, w odcieniach od żółtobrązowego przez czerwonobrązowy do brązowego. Spód tworzą bardzo duże, promieniście wydłużone żółte pory, krótkie rurki zbiegają nieco na trzon. Trzon jest pusty w środku, walcowaty, z białawym pierścieniem w górnej części. Miąższ nie zmienia barwy po uszkodzeniu; smak lekko kwaśny.

Rośnie wyłącznie pod modrzewiami, częściej w górach. W Polsce jest rzadki (ponad 80 stanowisk) i objęty ochroną częściową.

Nie zbieraj go: jest chroniony i rzadki. Jeśli nie jesteś pewien oznaczenia, nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–12 cm; początkowo półkolisty lub stożkowaty, z podwiniętym brzegiem, z wiekiem płaski z małym garbkiem pośrodku, brzeg ostry. Cały pokryty drobnymi, ciemniejszymi kosmkami, pilśniowato łuskowaty, suchy (w opisach także włóknisty, czasem z resztkami osłony na brzegu). Barwa od żółtobrązowej przez czerwonobrązową do brązowej.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki krótkie, nieco zbiegające na trzon. Pory bardzo duże, promieniście wydłużone, żółte do żółtooliwkowych (w opisach także płowe); nie zmieniają barwy. Za młodu okryte białawą osłoną.

Trzon

Wysokość 4–10 cm, grubość 1–2 cm; walcowaty, u dołu zgrubiały, pusty (stąd nazwa). Barwy kapelusza lub jaśniejszy; w górnej części z białawym, nieraz słabo widocznym pierścieniem.

Miąższ

W kapeluszu żółtawy, gąbczasty; w trzonie biały, suchszy i bardziej zwarty. Po uszkodzeniu nie zmienia barwy. Zapach przyjemny; smak lekko kwaśny, u starszych okazów cierpki lub gorzkawy. Nie należy próbować surowego miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp oliwkowożółtawy. Zarodniki elipsoidalno-wrzecionowate; wymiary 7–19 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy, związany wyłącznie z modrzewiami (także w Ameryce Północnej, na wybrzeżu Pacyfiku).

Występowanie. Europa i Ameryka Północna. W Polsce podano ponad 80 stanowisk, częściej w górach; Czerwona lista 2006: R (rzadki). Ochrona: w latach 1995–2004 częściowa, od 2004 ścisła, od 2014 ponownie częściowa (Dz.U. 2014 poz. 1408, jako Boletinus cavipes).

Owocnikowanie. Brak danych.

Z czym można go pomylić?

• Inne maślakowate i borowiki rosnące pod modrzewiem — Szczegółowe różnice – brak danych. Cechy rozpoznawcze: pusty trzon, bardzo duże, promieniście wydłużone pory zbiegające na trzon, związek z modrzewiem.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa cavipes po łacinie oznacza „pusta noga” i odnosi się do pustego trzonu.
• Status ochrony zmieniał się: ochrona częściowa w latach 1995–2004, ścisła od 2004, a od 2014 ponownie częściowa.
• Gatunek był wielokrotnie przenoszony między rodzajami (Boletus, Boletinus, Boletopsis, Suillus i in.), stąd wiele polskich nazw: borowik pustotrzonowy, borowiec dęty, maślak dęty, borowiczak dęty.
• Rośnie wyłącznie pod modrzewiem; w Polsce jest częstszy w górach.