Drewniak szkarłatny

Opis

Drewniak szkarłatny to twardy, węglisty grzybek tworzący na martwym drewnie małe, półkuliste lub przypłaszczone guzki o średnicy zwykle 2–9 mm. Młode są rdzawoczerwone i pokryte drobnymi kopczykami, z wiekiem ciemnieją do brązowych i brązowoczarnych. Guzki często zrastają się w nieregularne skupiska.

Rośnie na martwych pniach, pniakach i gałęziach drzew liściastych, najczęściej buka, w Polsce jest pospolity. Można go spotkać przez cały rok.

Od innych drewniaków trudno go odróżnić gołym okiem; najbliższy, drewniak pierzasty, ma gładszą powierzchnię, a rozróżnienie pewne wymaga mikroskopu. Jest niejadalny: ma twardy, węglisty miąższ i nie ma wartości kulinarnej.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Grzyb nie tworzy kapelusza, lecz owocnik w postaci podkładki (stromy). Podkładka jest niemal okrągła lub półkulista, przypłaszczona; pojedyncza ma średnicę 2–9 mm (według części opisów do 15 mm) i wysokość 1,5–7 mm. Sąsiednie podkładki często zlewają się w nieregularne skupiska. Powierzchnia rdzawoczerwona (u młodych czerwonawa), nierówna, pokryta „kopczykami” perytecjów (w dojrzałości ok. 15–25). Starsze podkładki stopniowo brązowieją: z rdzawych stają się brązowoczerwone, brązowe, a w końcu brązowoczarne.

Hymenofor (spód kapelusza)

Brak typowego hymenoforu. Zarodnikonośne worki znajdują się w perytecjach zanurzonych w podkładce; ostiola czarne, leżą na wysokości powierzchni podkładki lub są nieco wgłębione. Perytecja jajowate, o średnicy 0,25–0,38 mm i wysokości 0,45–0,65 mm.

Trzon

Brak; podkładka siedzi bezpośrednio na podłożu.

Miąższ

Pod powierzchnią podkładki występują pomarańczowoczerwone granulki, poniżej perytecjów rdzeń jest czarny, twardy, węglisty. W KOH owocnik wydziela pomarańczowe barwniki. Zapach i smak bez znaczenia diagnostycznego; nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Zarodniki (askospory) ciemnobrązowe, elipsoidalne, nierównoboczne, często księżycowate, 10–15 × 4,8–6,8 µm. Worki cylindryczne, 135–180 × 7–10 µm. Barwa wysypu: brak danych.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof rosnący na martwym drewnie drzew liściastych: na pniach, pniakach i gałęziach. Występuje głównie na buku, ale notowano go także na brzozie, olszy, grabie, topoli, dębie, jarzębie i lipie. Często rośnie razem z wrośniakiem szorstkim i wraz z nim należy do pierwszych grzybów rozkładających martwe drewno. Na jego owocnikach pasożytuje grzyb Dialonectria episphaeria, tworzący czerwone, kuliste owocniki.

Występowanie. Europa, Ameryka Północna, Azja i wyspy Oceanu Indyjskiego. W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Przez cały rok.

Z czym można go pomylić?

• Hypoxylon howeanum (drewniak pierzasty) — Powierzchnia gładsza, bez wyraźnych „kopczyków” perytecjów; zarodniki mniejsze. Anamorfa osadzona na promienistych sznurach strzępek, przypominających białą pajęczynę. Oba gatunki mają ten sam chemotyp i bywają ze sobą wymieszane, więc pewne rozpoznanie wymaga mikroskopu.
• Hypoxylon fuscum (drewniak brunatny) — Mniejsze podkładki (do 4 mm średnicy); rośnie na leszczynie i olszy.
• Hypoxylon rutilum (drewniak czerwonawy) — Także rośnie na buku; odróżnia się mikroskopowo mniejszymi zarodnikami.
• Gatunki z rodzajów Annulohypoxylon, Nemania i Rosellinia — Podobne węgliste podkładki na martwym drewnie; rozróżnienie wymaga cech mikroskopowych i chemicznych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Persoon opisał ten gatunek w 1794 r. jako Sphaeria fragiformis; obecną nazwę rodzajową nadał mu Kickx w 1835 r.
• Epitet fragiforme oznacza „przypominający truskawkę” (łac. fragum); podkładki mają czerwonawą, pokrytą kopczykami powierzchnię.
• Należy do pierwszych grzybów, które zaczynają rozkładać martwe drewno, często razem z wrośniakiem szorstkim.
• Na jego owocnikach pasożytuje inny grzyb, Dialonectria episphaeria, wytwarzający czerwone, kuliste owocniki.