Kiedy rośnie dzieżka pomarańczowa?

Według obserwacji z Polski (GBIF) sezon to: wrzesień – listopad; najwięcej zgłoszeń przypada na październik.

Dzieżka pomarańczowa (Aleuria aurantia) — opis, sezon, sobowtóry

Opis

Dzieżka pomarańczowa to grzyb bez kapelusza i trzonu: owocnik ma kształt miseczki o średnicy 2–10 cm, jaskrawopomarańczowej od wewnątrz i bladej, delikatnie aksamitnej na zewnątrz. Rośnie zwykle w gęstych grupach, więc miseczki są powyginane i ściśnięte, a całość przypomina porzucone skórki pomarańczy. Miąższ jest cienki, kruchy i wodnisty.

Pojawia się od późnego lata do jesieni na nagiej, często gliniastej lub piaszczystej ziemi: na leśnych drogach i ich poboczach, w rowach, na wypaleniskach, a także w parkach i ogrodach. W Europie jest pospolita.

Z innymi pomarańczowymi czarkami nie jest łatwo ją pomylić, ale trzeba uważać na podobne miseczkowate grzyby, zwłaszcza z rodzajów Otidea i Caloscypha, z których część jest trująca lub o nieznanej jadalności. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz: Owocnik apotecjum bez trzonu, średnicy 2–10 cm. Młody niemal kulisty, potem miskowaty o powyginanych brzegach, u starszych okazów niemal płaski, okrągławy lub płatowato powyginany, o pofalowanym brzegu. W zwartych skupiskach często zdeformowany przez ścisk sąsiednich owocników. Strona zewnętrzna delikatnie aksamitna, od białawej do bladożółtoochrowej.
Hymenofor (spód kapelusza): Brak blaszek i rurek. Warstwa rodzajna (hymenium) wyścieła wnętrze miseczki; jest gładka, barwy od żółtoczerwonej przez pomarańczową do cynobrowoczerwonej.
Trzon: Brak trzonu; owocnik siedzący.
Miąższ: Bardzo cienki, kruchy i wodnisty, biało-siwy. Smak i zapach słabe, po rozdrobnieniu zapach przyjemny. Nie należy próbować miąższu nieznanych grzybów.
Wysyp i zarodniki: Wysyp biały; zarodniki uwalniane są w widocznych obłoczkach przy poruszeniu owocnika. Zarodniki bezbarwne, podłużnie eliptyczne, z siateczkowatą ornamentacją, 16–24 × 8–12 µm. W Ameryce Północnej opisywana jest odmiana o drobniejszych zarodnikach.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny saprotrof. Rośnie grupowo, często bardzo licznie, na ziemi, głównie w miejscach otwartych i nasłonecznionych: na drogach leśnych i ich obrzeżach, w przykopach i rowach, na wypaleniskach. Spotykany w lesie, zaroślach, parkach, na cmentarzach i w ogrodach. Unika gleb wapiennych, woli gliniaste i piaszczyste; bywa pierwszym grzybem masowo pojawiającym się na naniesionych przez powódź zwałach piasku i ziemi.

Występowanie. Rozprzestrzeniony kosmopolitycznie: wszystkie kontynenty poza Antarktydą (występuje na wyspach Antarktyki), liczne wyspy oceaniczne. W Europie sięga na północy po Islandię i Svalbard i jest tam pospolity. W Ameryce Północnej, a także w południowym Chile. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. W Polsce od późnego lata do jesieni; w Ameryce Północnej zależnie od regionu (wschód: maj–listopad, zachód: listopad–marzec).

Z czym można go pomylić?

Sarcoscypha austriaca (czarka austriacka) — Intensywniejsza, szkarłatnoczerwona barwa; rośnie tylko wczesną wiosną.
Melastiza chateri (czarnorzęska szczecinkowata) — Mniejsza, z czarno nakrapianym brzegiem owocnika.
Caloscypha fulgens (kielonka błyszcząca) — Owocnik pomarańczowożółty, wnętrze miseczki za młodu szare, później pomarańczowe, zewnętrzna strona delikatnie ziarnista; wyrasta wczesną wiosną w górskich lasach iglastych.
Pulvinula constellatio (poduszeczka pomarańczowa) — Owocniki krążkowate lub poduszeczkowate, nie miseczkowate.
Gatunki rodzaju Otidea (uszaki) — Owocniki zwykle uszkowate, wydłużone i rozcięte z jednej strony, nie regularnie miseczkowate; część gatunków jest trująca lub o nieznanej jadalności.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

Nazwa angielska „orange peel fungus” (grzyb skórki pomarańczy) nawiązuje do wyglądu owocników, przypominających porzucone skórki pomarańczy.
Gatunek opisał w 1800 r. Christiaan Hendrik Persoon jako Peziza aurantia; obecną nazwę rodzajową nadał mu Leopold Fuckel w 1870 r.
Dzieżka często jest pierwszym grzybem, który masowo pojawia się na zwałach piasku i ziemi naniesionych przez powódź, a także na wypaleniskach.
Dojrzałe owocniki zaburzone dotykiem lub podmuchem wyrzucają zarodniki w widocznych obłoczkach.

Gribo nie ocenia jadalności. Rozpoznanie ze zdjęcia — także w aplikacji — nie zastępuje grzyboznawcy. Bezpłatną ocenę grzybów prowadzą stacje sanitarno-epidemiologiczne.

Dzieżka pomarańczowa