Gruzełek cynobrowy

Opis

Gruzełek cynobrowy nie tworzy typowych grzybów z kapeluszem. Na martwych gałęziach i pędach drzew liściastych pojawiają się liczne, drobne (kilka milimetrów), jaskrawe brodawki w barwie pomarańczowej lub koraloworóżowej, często skupione w dużych grupach. Z wiekiem robią się ciemnoczerwone do czerwonobrązowych i twardnieją.

Jest bardzo pospolity i można go spotkać przez cały rok na opadłych gałęziach, powalonych pniach, w lasach, parkach, sadach i ogrodach. Najczęściej zasiedla drewno martwe lub osłabione, ale potrafi też zainfekować zdrowe drzewa przez rany, więc w sadach i ogrodach bywa kłopotliwy.

Od podobnych gruzełków odróżnia się go zwykle po żywicielu i barwie poduszeczek, ale pewne oznaczenie niektórych gatunków wymaga mikroskopu.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Brak; gatunek nie tworzy owocnika kapeluszowego. Na korze rozwijają się drobne owocniki w postaci brodawek (sporodochiów) i perytecjów.

Hymenofor (spód kapelusza)

Brak (askomycet). Stadium bezpłciowe tworzą sporodochia: jaskrawopomarańczowe, początkowo różowawe brodawki o średnicy ok. 2–3 mm (opisy podają 1–4 mm), z czasem ciemniejące do czerwonobrązowych i twardniejące. Obok nich, a według części opisów w obrębie sporodochiów, powstają karminowoczerwone, twarde perytecja o średnicy 3,5–5 mm, w których tworzą się askospory.

Trzon

Brak.

Miąższ

Nie dotyczy; owocniki są drobne i twarde, bez typowego miąższu. Nie należy próbować.

Wysyp i zarodniki

Konidia (stadium bezpłciowe) jednokomórkowe, bezbarwne, cylindryczno-eliptyczne, 5–7 × 2–3 µm. Askospory (stadium płciowe) 12–20 × 4,5–6,5 µm. Barwa wysypu: brak danych.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof na martwym drewnie i okazjonalny słaby pasożyt drzew i krzewów liściastych. Rozwija się na gałęziach i konarach zasychających, osłabionych mrozem, suszą lub wcześniejszą infekcją innych grzybów; przy ciepłej, deszczowej pogodzie może atakować także zdrowe drzewa i krzewy. Infekuje głównie przez rany (po cięciu, burzy, uszkodzeniach mechanicznych), rzadziej przez przetchlinki lub korzenie stykające się z zainfekowanym drewnem. Żywiciele: m.in. buk, klon jawor, kasztanowiec, grab; u roślin sadowniczych powoduje zamieranie pędów, a kora brunatnieje, zapada się i pokrywa nekrotycznymi plamami.

Występowanie. Występuje na wszystkich kontynentach poza Antarktydą, głównie w chłodnym klimacie umiarkowanym półkuli północnej. W Europie Środkowej, w tym w Polsce, bardzo pospolity: w lasach, zaroślach, parkach i sadach. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Przez cały rok. Sporodochia (stadium bezpłciowe) pojawiają się głównie latem i jesienią, perytecja zwykle od wiosny lub początku lata; sporodochia, grzybnia i perytecja zimują.

Z czym można go pomylić?

• Nectria coryli (gruzełek leszczynowy) — Rośnie głównie na leszczynie, rzadziej na topolach i wierzbach; poduszeczki ciemnoczerwone, później czarne.
• Nectria pinea (gruzełek sosnowy) — Występuje na drzewach iglastych.
• Nectria sanguinea (gruzełek krwisty) — Rośnie najczęściej na buku, rzadziej na innych drzewach liściastych; poduszeczki karminowoczerwone lub szkarłatne.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Opisany w 1791 r. przez Heinricha Juliusa Todego jako Sphaeria cinnabarina; obecną nazwę rodzajową nadał mu Elias Fries w 1849 r.
• Nazwa angielska „coral spot” nawiązuje do koralowych, różowopomarańczowych brodawek na korze.
• Ten sam grzyb występuje w dwóch postaciach: bezpłciowej (pomarańczowe sporodochia) i płciowej (czerwone perytecja), często obok siebie na tej samej gałęzi.
• Badania z 2011 r. wykazały, że pod nazwą N. cinnabarina kryje się kompleks co najmniej czterech gatunków.