Lakówka pospolita

Opis

Lakówka pospolita to mały grzyb o kapeluszu 1–6 cm, łososiowym, cieliście różowym, pomarańczowym lub rdzawobrązowym. Wilgotny jest wyraźniej wybarwiony i ma żłobkowany brzeg, suchy blednie i wygląda matowo. Pod kapeluszem są rzadkie, grube blaszki w podobnej barwie, a trzon jest smukły, często skręcony i włóknisty.

Rośnie od czerwca do listopada w lasach liściastych i iglastych, na ich obrzeżach, w parkach, a czasem w trawie, zwykle w rozproszonych grupach. W Polsce jest bardzo pospolita. Jej wygląd bardzo się zmienia, stąd angielska nazwa „deceiver” (zwodniczy).

Na zbiór nadają się wyłącznie kapelusze; trzony są łykowate. Łatwo ją pomylić z innymi drobnymi, brązowawymi grzybami, w tym z trującym zasłonakiem purpurowoblaszkowym, który ma gęste blaszki i rdzawobrązowy wysyp zarodników. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 1–6 cm; młody wypukły z podwiniętym brzegiem, później płaski, w końcu wklęsły w środku, często z faliście powyginanym brzegiem. Barwa pomarańczowa, rdzawobrązowa, cieliście różowa, łososiowa lub ceglastoczerwona, rzadko pomarańczowoochrowa lub oliwkowoochrowa; w stanie suchym wyraźnie bledszy i matowy. Higrofaniczny: wilgotny jest przeświecająco żłobkowany na brzegu, suchy – bez widocznego żłobkowania.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki rzadko rozstawione, nieregularne, szeroko przyrośnięte lub lekko zbiegające, barwy łososiowej lub brązowoczerwonawej, zbliżonej do barwy kapelusza; z wiekiem bieleją od osiadających zarodników.

Trzon

Wysokość 2–10 cm, grubość 3–10 mm, cylindryczny, smukły, często skręcony, włóknisty, łykowaty. Barwa jak kapelusza. U podstawy porośnięty białą grzybnią. Bez pierścienia.

Miąższ

Cienki; w kapeluszu bladoczerwonawy, w trzonie intensywniej różowy. Smak i zapach niewyraźne. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki okrągłe do szeroko eliptycznych, kolczaste (kolce do 2 µm długości), średnica 7–10 µm. Podstawki 4-zarodnikowe.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy. Tworzy mikoryzę z drzewami, m.in. z sosnowatymi, bukowatymi i brzozowatymi, a także z leszczyną; często masowo występuje w szkółkach leśnych. Uważany za gatunek pionierski. Rośnie na ubogich glebach, także na wrzosowiskach.

Występowanie. Szeroko rozprzestrzeniony w Ameryce Północnej (na południe po Meksyk i Kostarykę), Azji i Europie, także w Afryce Północnej i Australii. W Polsce bardzo pospolity i szeroko rozprzestrzeniony: w różnego typu lasach, na ich obrzeżach, w parkach, czasem w trawach i w miejscach bezdrzewnych. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do listopada; preferuje chłodną pogodę.

Z czym można go pomylić?

• Laccaria proxima (lakówka okazała) — Większy owocnik, blaszki zazwyczaj różowe, kapelusz drobno łuskowaty; rośnie w wilgotniejszych siedliskach. Zarodniki węższe, bardziej owalne.
• Laccaria bicolor (lakówka dwubarwna) — Podstawa trzonu z fioletową grzybnią.
• Cortinarius semisanguineus (zasłonak purpurowoblaszkowy) — Gęsto ustawione blaszki i rdzawobrązowy wysyp zarodników. Gatunek trujący.
• Laccaria fraterna, Laccaria amethysteo-occidentalis — Gatunki spoza Europy, podobne do L. laccata; rozróżnienie wymaga cech mikroskopowych i znajomości rozmieszczenia.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Opisana przez Giovanniego Scopoliego w 1772 r. jako Agaricus laccatus; obecną nazwę nadał jej Mordecai Cubitt Cooke w 1884 r.
• Jest gatunkiem typowym rodzaju Laccaria.
• Angielska nazwa „deceiver” (zwodniczy) wzięła się z bardzo zmiennego wyglądu owocników.
• Często masowo występuje w szkółkach leśnych, gdzie tworzy mikoryzę z siewkami drzew.
• Należy do wielu grzybów tradycyjnie zbieranych przez lud Zapoteków w Oaxaca w Meksyku.