Lejkówka rudawa

Opis

Lejkówka rudawa ma kapelusz do 10 cm średnicy, rudawy, brązowawy lub ochrowopomarańczowy, początkowo wypukły, z wiekiem wklęsły aż do lejkowatego. U form rosnących pod drzewami liściastymi jest matowy, jedwabisty i wiotki, u form spod iglaków gładszy, błyszczący i sztywniejszy. Blaszki są gęste, zbiegające na trzon i jaśniejsze od kapelusza, a trzon żółtawy, do 10 cm wysokości. Miąższ jest białawy i pachnie pieprznie, wysyp zarodników biały do kremowego.

Rośnie od lata do jesieni na próchnicznej glebie, kompoście i igliwiu, w lasach liściastych i iglastych. Owocniki pojawiają się zwykle gromadnie i bywa, że układają się w czarcie kręgi.

Można ją pomylić z lejkówką żółtawą (żółtszy kapelusz i trzon, ciemne plamki na kapeluszu) oraz z lejkówką dzbankowatą (cieńszy miąższ, rzadsze blaszki). W części Europy południowej rośnie też trujący gatunek o podobnym pokroju, z silnym zapachem. W katalogu lejkówka rudawa jest uznana za niejadalną, więc nie zbieraj jej do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica do 10 cm; wypukły, u starszych okazów w środku wklęsły do lejkowatego. Barwa zmienna, brązowawa: ochrowa, pomarańczowa lub rudawa. W formie „flaccida” powierzchnia matowa, jedwabista, a cały owocnik wiotki; w formie „inversa” powierzchnia błyszcząca, a owocnik sztywny.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki zbiegające na trzon, gęste, jaśniejsze od kapelusza.

Trzon

Wysokość do 10 cm, grubość do 1 cm; żółtawy.

Miąższ

Białawy, o pieprznym zapachu. Smak: brak danych; nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały do kremowego. Zarodniki prawie kuliste, drobno kolczaste lub brodawkowate, o średnicy ok. 4,5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof na glebie bogatej w próchnicę, na kompoście i na igliwiu. Forma „flaccida” rośnie w lasach liściastych, forma „inversa” pod drzewami iglastymi. Owocniki często pojawiają się licznie i mogą tworzyć czarcie kręgi.

Występowanie. Półkula północna; w Europie pospolity. Występuje także w Stanach Zjednoczonych, są doniesienia z Meksyku i Australii. Dane dotyczące występowania w Polsce: brak danych. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od lata do jesieni.

Z czym można go pomylić?

• Paralepista gilva (lejkówka żółtawa) — Bliski krewniak; ma bardziej żółty kapelusz i trzon oraz ciemne plamki na powierzchni kapelusza.
• Infundibulicybe gibba (lejkówka dzbankowata) — Cieńszy miąższ, rzadsze blaszki; mikroskopowo zarodniki gładkie, łezkowate.
• Paralepistopsis amoenolens — Gatunek trujący, o ograniczonym zasięgu (Afryka Północna, południowa Francja, południowe Włochy). Ma silny, charakterystyczny zapach, beżową barwę, mniej wklęsły kapelusz i gładkie zarodniki.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Przez długi czas formy „flaccida” (pod liściastymi) i „inversa” (pod iglastymi) uważano za dwa osobne gatunki; dziś łączy się je w jeden.
• Rodzaj Paralepista wydzielono na podstawie analizy molekularnej w 2012 r. (Alfredo Vizzini); wcześniej gatunek zaliczano do Clitocybe lub Lepista.
• Grzyb wytwarza klitolakton, który odstrasza ślimaki, i klitocynę o działaniu owadobójczym.
• Owocniki mogą tworzyć czarcie kręgi.