Lejkówka żółtobrązowa

Opis

Lejkówka żółtobrązowa to średniej wielkości grzyb o kapeluszu 3–15 cm, który młody jest łukowaty z garbem, a bardzo szybko staje się głęboko lejkowaty. Kapelusz jest matowy, gładki lub lekko filcowaty, w barwach od kremowej i beżowej po płową, z wiekiem blednie. Blaszki są białe, później żółtawe, gęste i daleko zbiegają na trzon. Trzon jest cienki, elastyczny, jaśniejszy od kapelusza, u podstawy z białą pilśnią. Miąższ pachnie słabo migdałowo albo wcale.

Rośnie od czerwca do listopada w lasach liściastych i iglastych, na opadłych liściach i igliwiu, często gromadnie, czasem w kręgach. Jest bardzo pospolita w całej Polsce. Unika gleb kwaśnych i ubogich.

Można ją pomylić z gąsówką rudawą, która ma zwykle brązowawe plamki na kapeluszu i nie ma garbu, oraz z innymi lejkowatymi gatunkami. Wśród podobnych małych, białawych lejkówek są gatunki trujące, dlatego zbieraj tylko okazy, które z pewnością rozpoznajesz. W razie wątpliwości nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–15 cm; u młodych owocników łukowaty, z podwiniętym brzegiem i garbem, szybko wklęsły i lejkowaty, z wyprostowanym, czasem pofalowanym i nakrapianym brzegiem. Cienkomięsisty, matowy, lekko filcowaty do gładkiego. Barwa bladoochrowa, ochrowokremowa, beżowa do płowej, bywa z różowawym odcieniem lub czerwonawobrązowa; u starszych owocników blednie. Bez pierścienia i resztek osłony.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, daleko zbiegające na trzon, początkowo białe, później żółtawe.

Trzon

Wysokość 2–10 cm, grubość do 1 cm, walcowaty, ku dołowi lekko rozszerzony, miękki i elastyczny; u młodych owocników w środku watowaty, u starszych pusty. Powierzchnia naga, biaława lub bladożółta, u podstawy z białą pilśnią. Barwa trzonu jest jaśniejsza od barwy kapelusza. Bez pierścienia; trzony bywają twarde.

Miąższ

Kremowobiały, cienki. Zapach słabo migdałowy, według części opisów przypominający świeżo skoszone siano, lub bez zapachu; smak łagodny. Odmiana adstringens (Europa Środkowa) ma smak nieprzyjemny. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki szerokoelipsoidalne do łezkowatych, z jednym końcem zaostrzonym, gładkie, nieamyloidalne, białe; 5–9 × 3,5–6 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof, często rosnący gromadnie, czasem tworzący czarcie kręgi. Rośnie na opadłych liściach i igliwiu, w ściółce, także na butwiejącej korze. Unika gleb kwaśnych i ubogich. Występuje pod różnymi drzewami, m.in. jodłą, olszą szarą, grabem, bukiem, świerkiem, sosną i robinią.

Występowanie. Szeroko rozpowszechniony w Ameryce Północnej, Europie i Azji (m.in. Japonia); na półkuli południowej znany tylko z Australii. Bardzo pospolity w Europie, w tym w Polsce, w lasach liściastych i, rzadziej, iglastych. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce i nie znajduje się na wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.

Owocnikowanie. Od czerwca do listopada (lato–jesień).

Z czym można go pomylić?

• Infundibulicybe costata (lejkogłówka karbowana) — Brak szczegółowych danych o różnicach.
• Paralepista flaccida (gąsówka rudawa) — Zwykle ma na kapeluszu brązowawe plamki i nie ma garbu.
• Infundibulicybe catinus — Kapelusz biały, czasem z różowawym odcieniem, zapach lekko mączny; według części autorów to tylko forma barwna I. gibba.
• Infundibulicybe squamulosa, Pseudoclitocybe cyathiformis, Bonomyces sinopicus, Singerocybe adirondackensis — Gatunki wymieniane jako podobne; brak szczegółowych danych o różnicach.
• Małe białawe lejkówki z rodzaju Clitocybe (np. Clitocybe rivulosa, Clitocybe dealbata) — Są trujące (zawierają muskarynę). Zwykle mniejsze, bielsze lub szarawe, często rosną na trawiastych polanach i w czarcich kręgach; nie zbieraj lejkówek bez pewnego rozpoznania.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Epitet gibba pochodzi od łacińskiego gibbus („garbaty”) i odnosi się do garbu na kapeluszu młodych owocników; potoczna nazwa angielska to common funnel.
• Gatunek opisał Christiaan Hendrik Persoon w 1801 r. jako Agaricus gibbus; od 2003 r. jest gatunkiem typowym rodzaju Infundibulicybe utworzonego przez Harri Harmaję.
• Nazwa dawnego synonimu infundibuliformis pochodzi od łac. infundibulum – „lejek”.
• Polska nazwa lejkogłówka żółtobrązowa została zarekomendowana w 2025 r. przez Komisję ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym.