Modroborowik gładkotrzonowy

Opis

Modroborowik gładkotrzonowy to borowik o kapeluszu 5–15 cm, matowym, delikatnie omszonym, początkowo ochrowożółtym do brązowego, potem z odcieniem od pomarańczowego do ceglastoczerwonego. Pory są oliwkowożółte, potem pomarańczowe, a miąższ żółty, u podstawy trzonu czerwony. Wszystkie uszkodzone części błękitnieją. Trzon jest u góry oliwkowocytrynowożółty, niżej czerwony, gładki lub delikatnie punktowany, zawsze bez siateczki.

Rośnie od maja do października w świetlistych lasach liściastych w ciepłych okolicach, pod dębami i bukami. W Polsce jest rzadki i zagrożony wyginięciem.

Łatwo go pomylić z modroborowikiem ponurym i innymi czerwonoporymi, sinejącymi borowikami, wśród których są gatunki szkodliwe. Z powodu rzadkości w Polsce nie należy go zbierać; jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–15 cm; wypukły, stopniowo spłaszczony, matowy, delikatnie omszony. Początkowo ochrowożółty do brązowego (w opisach także oliwkowy do czerwonobrązowego), potem z czerwonawym odcieniem – od pomarańczowego do ceglastoczerwonego lub krwistoczerwonego. Uszkodzony błękitnieje.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki długości 15–30 mm, przyrośnięte lub wycięte, początkowo złotożółte, potem oliwkowożółte; po uszkodzeniu błękitnieją. Pory okrągławe lub lekko kanciaste, za młodu oliwkowożółte, potem pomarańczowożółte, w końcu brudnooliwkowe (w opisach także żółte, szybko pomarańczowe, w końcu czerwonawe).

Trzon

Długość 4–15 cm, grubość 1–3,5 cm; za młodu zgrubiały, potem cylindryczny lub wrzecionowato zwężony. Pod kapeluszem oliwkowo-cytrynowożółty lub żółtozłoty, niżej brudnoczerwony lub karminowy, u podstawy czerwony do brązowoczerwonego; gładki lub delikatnie punktowany, zawsze bez siateczki.

Miąższ

Żółty, u podstawy trzonu czerwony lub purpurowy; po przełamaniu błękitnieje. Zapach nieznaczny, smak łagodny (według niektórych opisów lekko cierpki). Nie należy próbować surowego miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp oliwkowy. Zarodniki wrzecionowate, gładkie, brązowawe do oliwkowobrązowych; wymiary 8–15 × 5–7 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy (ektomykoryza) z dębami i bukami, także z leszczyną; rośnie w świetlistych lasach liściastych w ciepłych okolicach, na niższych wysokościach.

Występowanie. Według części opisów tylko w Europie; według innych odnotowany także na Tajwanie. W Polsce rzadki; Czerwona lista 2006: E (wymierający). Na czerwonych listach także m.in. Czech, Danii, Norwegii, Holandii, Szwecji, Finlandii i Słowacji. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce (Dz.U. 2014 poz. 1408), jednak zaleca się, aby z powodu rzadkości go nie zbierać.

Owocnikowanie. Od maja do października.

Z czym można go pomylić?

• Suillellus luridus (modroborowik ponury) — Również sinieje i ma winnoczerwony dół trzonu, ale trzon ma wyraźną siateczkę; modroborowik gładkotrzonowy nigdy jej nie ma.
• Neoboletus erythropus (krasnoborowik ceglastopory) — Kapelusz ciemnobrązowy, pory czerwone, trzon gęsto pokryty karminowymi punktami; u modroborowika gładkotrzonowego kapelusz oliwkowobrązowy do ceglastoczerwonego, pory pomarańczowe, trzon gładki lub delikatnie punktowany.
• Suillellus comptus, Rubroboletus satanas i inne czerwonopore borowiki — Gatunki o podobnym wyglądzie; szczegółowe różnice względem tego gatunku – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Epitet queletii nadano na cześć francuskiego mykologa Luciena Quéleta.
• Według Funga Nordica to właśnie ten gatunek opisał Persoon w 1796 r. jako Boletus erythropus, więc przez ok. 200 lat nazwa ta była stosowana do innego grzyba.
• Znajduje się na czerwonych listach zagrożonych gatunków w wielu krajach Europy (m.in. Czechy, Dania, Norwegia, Holandia, Szwecja, Finlandia, Słowacja).
• Angielska nazwa „deceiving bolete” oznacza „zwodniczy borowik”.