Pniarek obrzeżony

Opis

Pniarek obrzeżony to twarda, wieloletnia huba o kształcie kopyta, przyrośnięta bokiem do pnia. Może mieć do 40 cm szerokości i 15 cm grubości. Góra jest pokryta szarobrązową skórką z wyraźnym jasnym, pomarańczowym do wiśniowego obrzeżem; spód jest kremowy do żółtawego z drobnymi, okrągłymi porami.

Jest bardzo pospolity w całej Polsce, najczęściej na sosnach i świerkach, ale rośnie też na drzewach liściastych, na żywych i martwych pniach. Widoczny jest przez cały rok.

Starsze okazy łatwo pomylić z hubiakiem pospolitym; pomaga barwa porów i próba zapałki (skórka pniarka się topi, hubiaka zwęgla). To grzyb niejadalny, drewnisty i gorzki.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Owocnik wieloletni, przyrośnięty bokiem do drzewa; szerokość do 40 cm (opisy podają różne zakresy), grubość do 15 cm. Młode okazy spłaszczone, starsze grubsze, kopytowate lub trójkątne. Powierzchnia twarda, mniej lub bardziej gładka, u starszych pokryta twardą szarobrązową skórką; według części opisów najpierw pomarańczowożółta z białym brzegiem, później ciemnoczerwonawa do brązowej, często z pomarańczowym brzegiem. Wyraźna strefa przyrostu: u młodych biaława, pomarańczowa do wiśniowej, u starszych ciemniejsza i węższa. W czasie upałów skórka może się stopić.

Hymenofor (spód kapelusza)

Kilka warstw rurek, każda do 8 mm długości, kremowych do żółtawych, z wiekiem spód brązowieje. Pory okrągłe, regularne, 3–4 na mm. Liczba warstw rurek nie pozwala określić wieku owocnika.

Trzon

Brak trzonu; owocnik przyrośnięty bokiem do drewna.

Miąższ

Barwy drewna lub cytrynowożółty do żółtobrązowego, uszkodzony lekko różowieje; twardy, korkowaty. Smak gorzki. Nie wolno próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały; zarodniki gładkie, bezbarwne lub bladożółte, eliptyczne do podłużnie jajowatych, 6–8 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Pasożyt i saprotrof drzew, powoduje brunatną zgniliznę drewna (rozkłada celulozę, pozostawia ligninę). Rośnie na żywych i martwych drzewach, najczęściej na sośnie zwyczajnej i świerku, rzadziej na jodle i modrzewiu; dość często także na drzewach liściastych (olsza, brzoza, klon, buk, grab, drzewa owocowe). Wnika przez rany. Na owocnikach bywa pasożytniczy grzyb Trichoderma pulvinatum. Spróchniałe drewno jest wykorzystywane przez dzięcioły; w lasach pierwotnych tworzy luki w koronach i siedliska dla zwierząt.

Występowanie. Półkula północna: Ameryka Północna, Europa, Azja. W Polsce i Europie Środkowej pospolity, w górach po górną granicę lasu. Bez ochrony prawnej w Polsce.

Owocnikowanie. Owocnik wieloletni, obecny przez cały rok.

Z czym można go pomylić?

• Fomes fomentarius (hubiak pospolity) — Starsze okazy pniarka są do niego bardzo podobne. Różnice: u pniarka pory są żółte, strefa przyrostu jaskrawa; próba zapałki – skórka pniarka pod płomieniem topi się, u hubiaka tylko zwęgla.
• Rhodofomes roseus (pniareczka różowa) — Mniejsze owocniki (do 8 cm), od brudnoróżowych przez purpuroworóżowe do prawie czarnych.
• Ganoderma lucidum, Laricifomes officinalis, Heterobasidion annosum — Wymieniane jako gatunki podobne; szczegółowe różnice – brak danych.
• Fomitopsis rosea (pniarek różowy) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie. Mniejszy, z różową powierzchnią porów i różowawym miąższem, kapelusz szaroróżowy do brunatnego, bez czerwonawej strefy przy brzegu; na martwym drewnie świerka i jodły, głównie w starych lasach górskich.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Owocnik nadaje się jako hubka (podpałka).
• Spróchniałe drzewa z pniarkiem dają schronienie ptakom i ssakom, a ubytki w drewnie wykuwają dzięcioły.
• Pod wpływem wysokiej temperatury, np. płomienia zapałki, skórka pniarka się topi, co odróżnia go od hubiaka.