Strzępiak ziemisty

Opis

Strzępiak ziemisty to mały, biały lub kremowy grzyb o kapeluszu 1–4 cm, stożkowatym, z wyraźnym garbkiem i jedwabistym połyskiem. Blaszki są początkowo białawe, potem brudnobrązowe, a trzon cienki, biały, bez pierścienia. Zapach jest słaby, ziemisty lub mączny.

Rośnie w grupach od lata do listopada w lasach liściastych i iglastych, w parkach i przy drogach. W Polsce jest pospolity. Istnieje też odmiana liliowa.

Strzępiak jest silnie trujący, a drobne białe grzyby rosnące w grupach z trawników lub z poboczy dróg lepiej zostawić w lesie.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 1–4 cm; stożkowaty, potem wypukły do rozpostartego, zawsze z garbkiem pośrodku. Młody czysto biały lub kremowy, na starość od szczytu żółknący lub brązowawy. Skórka jedwabista, błyszcząca, włókienkowata; brzeg z wiekiem może pękać. U młodych okazów kapelusz połączony z trzonem zasnówką.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste lub średnio gęste, wąsko przyrośnięte; młode białawe do kremowych lub bladoszarych, z dojrzewaniem zarodników brudnoziemistobrązowe.

Trzon

Wysokość 1–6 cm (najczęściej podawane 3–5 cm), grubość 0,3–0,6 cm, cylindryczny, biały, często krzywy, z małą bulwką u nasady; młody u góry ze szczątkami zasnówki, włókienkowato-kosmkowaty. Bez pierścienia.

Miąższ

Biała lub kremowa, niezmieniająca barwy. Zapach słaby, ziemisty, mączny lub spermatyczny (według części opisów); smak ostry (według części opisów). Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowy (gliniastobrązowy). Zarodniki elipsoidalne do migdałowatych, gładkie: 6,5–10,5 × 4,5–6 µm (opisy podają także ok. 9 × 5 µm).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy; rośnie w lasach liściastych i iglastych, w parkach, także na trawiastych brzegach ścieżek i na rozkopanej, żyznej glebie przy drogach i rowach.

Występowanie. Szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej (Europa, Ameryka Północna, Azja), na południowej w Australii i Nowej Zelandii. W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce. Owocniki rosną w grupach.

Owocnikowanie. Od września do listopada (opisy podają także: lato i jesień).

Z czym można go pomylić?

• Inocybe umbratica, Inocybe pudica — Do odróżnienia może być potrzebna mikroskopia; szczegóły – brak danych.
• Tricholoma spp. (gąski), w tym Tricholoma terreum — Większe okazy mylone z gąskami, ale gąski mają mączny zapach i blaszki pozostające białe, a strzępiak ma brązowiejące blaszki i brązowy wysyp.
• Calocybe gambosa (majówka wiosenna) — Ma mączny zapach, a blaszki pozostają białe; strzępiak ma brązowiejące blaszki.
• Laccaria amethystina (lakówka ametystowa) – dla odmiany lilacina — Lakówka ma włóknisty trzon, owocowy zapach i nie ma ochrowego garbka; odmiana liliowa strzępiaka ma ochrowobrązowy garbek i mączny lub ziemisty zapach.
• Collybia nuda (gąsówka fioletowawa) – dla odmiany lilacina — Zbliżona barwa, ale zwykle rośnie znacznie większa.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Trujący, według części opisów silnie; zawiera dużo muskaryny, trucizny działającej na układ nerwowy.

Toksyny. muskaryna

Objawy zatrucia. Zespół muskarynowy: silne ślinienie, pocenie się i łzawienie, a przy większych dawkach bóle brzucha, nudności i wymioty, biegunka, kolki, zaburzenia widzenia i utrudnione oddychanie. Według części opisów w skrajnych przypadkach możliwa śmierć wskutek ustania krążenia; według innych zgonów po spożyciu tego gatunku nie zanotowano, a majaczenie nie występuje. Zatrucie zwykle ustępuje w ciągu około dwóch godzin.

Czas do pierwszych objawów. Od 15 minut do 4 godzin (opisy podają różne zakresy).

Co robić. Przy podejrzeniu zatrucia natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR; nie czekaj na objawy ani ich ustąpienie. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji i skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego. Specyficznym odtrutkiem opisanym w źródle jest atropina, stosowana wyłącznie przez personel medyczny.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Odmiana lilacina o liliowym zabarwieniu bywa uznawana za odrębny gatunek; w 1918 r. Kauffman wyodrębnił ją jako osobny takson.
• Epitet geophylla pochodzi od greckich słów oznaczających „ziemię” i „liść”.
• Grzyb jest często pomijany przez grzybiarzy z powodu małych rozmiarów.
• W badaniach z 2005 r. analiza genów jądrowych wykazała bliskie pokrewieństwo I. geophylla z I. fuscodisca, a I. lilacina z I. agglutinata i I. pudica.