Szyszkówka świerkowa

Opis

Szyszkówka świerkowa to drobny grzyb o kapeluszu zwykle 1,5–2,5 cm, gładkim, matowym, w barwach od szaroochrowej po ciemnobrązową. Spód tworzą gęste, białawe do jasnopopielatych blaszki. Trzon jest cienki (1–2 mm), twardy, błyszczący i brązowoochrowy, u góry jaśniejszy, a miąższ bez zapachu i łagodny w smaku.

Rośnie na szyszkach świerkowych, często na tych częściowo zagrzebanych w ściółce, zwykle po kilkanaście owocników wokół jednej szyszki. Pojawia się głównie wczesną wiosną, od marca do czerwca, rzadziej jesienią. W Polsce jest pospolita, zwłaszcza w górskich lasach świerkowych.

Odróżnia się ją od podobnych szyszkówek przede wszystkim po podłożu: szyszki sosnowe wskazują na inny gatunek, a miąższ gorzki na szyszkówkę gorzkawą. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 1,5–2,5 cm (wyjątkowo do 3,5 cm); kształt półkulisty do rozpostartego, czasem z niskim garbem. Brzeg niepodwinięty. Powierzchnia gładka i matowa, czasem miejscami pomarszczona; barwa od szaroochrowej przez czerwonobrązową do ciemnobrązowej, bywa też płowa lub brązowoczarna. W stanie wilgotnym przez brzeg lekko prześwitują blaszki. Owocniki rozwijające się pod śniegiem bywają białe.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, zatokowato wycięte, białawe do jasnopopielatych.

Trzon

Wysokość 3–6 cm, grubość 1–2 mm; sztywny, twardy, rurkowaty, przy podstawie z resztkami grzybni. Powierzchnia błyszcząca, brązowoochrowa, ku górze jaśniejsza.

Miąższ

Cienki, białawy, bez zapachu, o łagodnym smaku. Nie należy próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały do jasnokremowego. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, nieamyloidalne, 5–6,5 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof rozwijający się na leżących w ściółce, częściowo zagrzebanych lub ukrytych pod ziemią szyszkach świerka, wyjątkowo także jodły. Wokół jednej szyszki zwykle rośnie kilkanaście owocników.

Występowanie. Znany głównie z Europy, gdzie jest szeroko rozpowszechniony; poza Europą opisany tylko z Meksyku. W Polsce pospolity, zwłaszcza w górskich lasach świerkowych, ale także w innych lasach, parkach i na cmentarzach, wszędzie tam, gdzie rosną świerki. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Głównie wiosną (marzec–czerwiec), rzadziej jesienią (październik–listopad).

Z czym można go pomylić?

• Strobilurus stephanocystis (szyszkówka tęporozwierkowa) — Morfologicznie praktycznie nie do odróżnienia; najłatwiej rozpoznać ją po podłożu (szyszki sosnowe). W hymenium ma szerokie cystydy z wieńcem kryształków na szczycie.
• Strobilurus tenacellus (szyszkówka gorzkawa) — Powierzchnia kapelusza lekko paskowana przez prześwitujące blaszki; rośnie na szyszkach sosnowych; miąższ gorzki.
• Mycena strobilicola (grzybówka wiosenna) — Również wiosną i na szyszkach świerkowych, ale ma wyraźny zapach chloru oraz biały, kruchy trzon.
• Baeospora myosura (pieniążniczka szyszkowa) — Kapelusz jasny, cielistobeżowy, trzon biało oprószony; rośnie na szyszkach sosnowych, rzadziej świerkowych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Pierwszy opisał go w 1781 r. Franz Xaver von Wulfen jako Agaricus esculentus.
• W polskim piśmiennictwie dawniej występował pod nazwą pieniążek szyszkowy; obecną nazwę podali w 1983 r. B. Gumińska i W. Wojewoda.
• Owocniki rozwijające się pod śniegiem bywają białe.
• Poza Europą opisano go tylko w Meksyku.