Żagwiak łuskowaty

Opis

Żagwiak łuskowaty to duży, wachlarzowaty lub półkolisty grzyb o średnicy 10–40 cm, rosnący na pniach drzew liściastych. Kapelusz jest jasny, pokryty ciemnobrązowymi łuskami; od spodu ma białe lub kremowe, kanciaste pory zbiegające na krótki, krępy, boczny trzon, który u podstawy jest brunatnoczarny. Miąższ pachnie mączno-ogórkowo.

Jest pospolity w całej Polsce, w lasach, parkach i ogrodach, na bukach, klonach, jesionach i wielu innych drzewach. Młode okazy pojawiają się już wiosną i rosną do jesieni.

Od żagwi guzowatej odróżnia go większy rozmiar i boczny trzon.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 8–40 cm, wyjątkowo 60 cm (opisy podają różne zakresy); grubość do 10 cm. Młody prawie płaski z podwiniętym brzegiem, starszy lekko lejkowaty; pokryty ciemnobrązowymi łuskami na białawym do jasnobrązowego tle. Kształt okrągławy, półkolisty lub wachlarzowaty.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki 1–12 mm długości; pory nieregularne, kanciaste, białe do kremowych, tym drobniejsze, im dalej od trzonu, o średnicy 1–2,5 mm, zbiegające po trzonie; rurki płynnie przechodzą z kapelusza na trzon.

Trzon

Najczęściej boczny, krótki i krępy (3–12 cm długości, 1,5–3,5 cm grubości). Górą biały lub brudnocielisty, dołem pokryty brązowoczarnym lub czarnym kutnerem.

Miąższ

Biały, soczysto-mięsisty, po wyschnięciu lekki, korkowaty i kruchy; młody miękki, z wiekiem twardnieje i gumowacieje. Smak słaby, zapach mączno-ogórkowy, według niektórych opisów przypomina skórkę arbuza. Nie wolno próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki podłużnie eliptyczne, gładkie: 10–15 × 4–5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Pasożyt żywych drzew i saprotrof na obumierających i martwych drzewach liściastych, rzadko iglastych; powoduje białą zgniliznę drewna. Najczęściej na bukach, klonach i jesionach; szczególnie często na martwych wiązach i żywych klonach; także m.in. kasztanowiec, orzech włoski, lipa, platan, topola, wierzba. Występuje w lasach, parkach, ogrodach, zaroślach, przy drogach. Pojedynczo, w parach lub w półkach.

Występowanie. W Polsce pospolity na całym obszarze z wyjątkiem wyższych partii gór. Szeroko rozpowszechniony w Eurazji, Ameryce Północnej, także w Azji i Australii. Bez ochrony prawnej w Polsce.

Owocnikowanie. Młode owocniki pojawiają się od marca i rosną do pierwszych mrozów; przejrzałe mogą utrzymywać się do lutego. W Europie według części opisów lipiec–listopad, najczęściej wiosną, rzadziej jesienią.

Z czym można go pomylić?

• Polyporus tuberaster (żagiew guzowata) — Owocnik znacznie mniejszy (do 15 cm), kapelusz lejkowaty i bardziej okrągły, trzon centralny, łuski ciemne tylko na szczycie.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa angielska dryad's saddle (siodło driady) nawiązuje do mitologicznych driad; inna nazwa, pheasant's back, odwołuje się do wzoru przypominającego grzbiet bażanta.
• Owocnik rośnie bardzo szybko: okaz opisany przez Williama Hookera w 1810 r. w Szkocji w cztery tygodnie osiągnął obwód 2,3 m i masę 15,5 kg.
• Polską nazwę żagwiak łuskowaty ustalono w 2021 r., aby była spójna z nazwą naukową rodzaju Cerioporus.
• Wiosną często znajdują go zbieracze szukający smardzów, bo okresy owocnikowania się pokrywają.