Zimówka aksamitnotrzonowa

Opis

Zimówka aksamitnotrzonowa, zwana też płomiennicą zimową, to niewielki grzyb o żółtopomarańczowym do żółtobrązowego, gładkiego i w wilgoci bardzo śliskiego kapeluszu. Najłatwiej ją rozpoznać po ciemnym, czarnobrązowym trzonie pokrytym aksamitnym zamszem, bez pierścienia, oraz po tym, że rośnie kępami na drewnie.

Owocnikuje późną jesienią i zimą, od października do grudnia, a w łagodne zimy nawet do marca, na pniakach i pniach drzew liściastych, najczęściej topoli i wierzb. Jest niewrażliwa na mróz, po rozmrożeniu rośnie dalej.

Można ją pomylić z trującymi gatunkami rosnącymi na drewnie, zwłaszcza śmiertelnie trującą hełmówką jadowitą. Jedyną pewną cechą jest biały wysyp zarodników, który trzeba sprawdzić. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 1–10 cm (opisy podają różne zakresy); młody półkulisty, starszy płaski. Barwa żółtopomarańczowa, pomarańczowa lub żółtobrązowa, ciemniejsza w środku. Powierzchnia gładka, w czasie wilgoci bardzo śliska i błyszcząca.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki najpierw białawe, później ochrowożółte, rzadkie, przy trzonie zaokrąglone, wypukłe.

Trzon

Wysokość 5–10 cm, grubość 3–8 mm, cylindryczny, rurkowato dęty, centralny lub boczny, często zakrzywiony. Pierścienia brak. U góry żółto rozjaśniony, ku podstawie czarnobrązowy, mniej lub bardziej pokryty brązowym zamszem.

Miąższ

Elastyczny, w trzonie łykowaty, biały lub kremowy, cienki, nie zmienia barwy po przekrojeniu (według części opisów w kapeluszu żółty, w trzonie brązowy). Smak nieznaczny, zapach przyjemny, niewyraźny.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały, nieamyloidalny. Zarodniki cylindryczne, bezbarwne, 6–9 × 4–4,5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof na drewnie (lignotroficzny), także słaby pasożyt żywych drzew. Rośnie prawie zawsze kępami na pniakach i pniach drzew liściastych, najobficiej na topolach i wierzbach; często też na wiązach, jesionach, bukach i dębach. Na iglastych bardzo rzadko (żywotnik). Rośnie także na żywych drzewach, nawet kilka metrów nad ziemią.

Występowanie. Cała półkula północna w strefie umiarkowanej, także Australia. W Polsce bardzo pospolity; w lasach liściastych i mieszanych, parkach, ogrodach. Niewrażliwy na mróz. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od października do grudnia, a przy łagodnej zimie nawet do marca; w mrozy nie rośnie, po ustąpieniu mrozów owocnikuje dalej.

Z czym można go pomylić?

• Galerina marginata (hełmówka jadowita) — Gatunek śmiertelnie trujący; ma ciemniejszy, rdzawobrązowy wysyp zarodników (zimówka ma biały). Zimówka ma też zamszowy, ciemny trzon i miedzianożółty kapelusz oraz owocnikuje późną jesienią i zimą.
• Kuehneromyces mutabilis (łuszczak zmienny) — Ma ciemniejszy wysyp zarodników; biały wysyp zimówki jest cechą rozstrzygającą.
• Hypholoma fasciculare (maślanka wiązkowa) — Ma ciemniejszy wysyp zarodników; trujący.
• Inne gatunki z rodzaju Flammulina (m.in. F. elastica, F. fennae, F. ononidis, F. populicola, F. rossica) — Różnią się podłożem (wierzby, topole, wilżyna), terminem owocnikowania, odcieniem kapelusza, kształtem trzonu lub cechami mikroskopowymi; szczegóły – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Jest gatunkiem typowym rodzaju Flammulina; po raz pierwszy opisał go William Curtis w 1782 r. w Anglii.
• Niewrażliwy na mróz i nie gnije; owocniki mogą rosnąć na żywych drzewach nawet kilka metrów nad ziemią.
• W medycynie chińskiej znany jako enoki; do niedawna uważano go za ten sam gatunek co azjatycka uprawna F. filiformis (enokitake), ale badania DNA pokazały, że to dwa odrębne gatunki.
• W badaniach 400 gatunków podstawczaków wysoki, stabilny poziom enzymów trombolitycznych stwierdzono m.in. u zimówki.