Borowikowiec tęgoskórowy

Opis

Borowikowiec tęgoskórowy to niewielki grzyb o kapeluszu 2–6 cm, suchym, zamszowatym, brudnożółtym do oliwkowobrązowego, w suchą pogodę popękanym na drobne poletka. Spód tworzą żółte, z wiekiem oliwkowobrązowe rurki, a trzon jest żółty, często wygięty i zwężony ku dołowi. Miąższ jest żółtawy i po przekrojeniu nieznacznie błękitnieje.

Najłatwiej rozpoznać go po miejscu wzrostu: rośnie wyłącznie na owocnikach tęgoskóra cytrynowego, zwykle po kilka sztuk z jednego tęgoskóra, na kwaśnych glebach piaszczystych i torfowych. Jest w Polsce rzadki i objęty ochroną częściową, więc nie należy go zrywać.

Z podgrzybkiem zajączkiem łatwo go pomylić tylko pozornie, bo ten rośnie na ziemi, a nie na tęgoskórze.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–6 cm; młody półkolisty, później poduchowaty, na koniec spłaszczony. Powierzchnia sucha, zamszowata, barwy od brudnożółtej przez zielonawoochrową do oliwkowobrązowej lub żółtobrązowej; w suchą pogodę niekiedy pęka na drobne poletka.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki przyrośnięte lub lekko zbiegające, kanciaste; za młodu żółte, później brązowooliwkowe lub brązowożółte.

Trzon

Wysokość 3–7 cm, grubość 0,4–2 cm. Pełny, żółty do żółtobrązowego lub oliwkowego, o włókienkowatej strukturze; ku dołowi zwężony i zwykle mocno wygięty.

Miąższ

Żółtawy, nad rurkami cytrynowożółty, w dolnej części trzonu brunatnawy; na przekroju nieznacznie błękitnieje. Smak łagodny, zapach grzybowy. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp ciemnooliwkowy do oliwkowobrązowego. Zarodniki owalno-wrzecionowate, bladożółte do miodowożółtych, 12–18 × 4,5–6 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Pasożyt na owocnikach tęgoskóra cytrynowego (Scleroderma citrinum); z jednego owocnika tęgoskóra wyrasta zwykle 1–5 owocników borowikowca. Rośnie w różnych typach lasów liściastych, czasem także poza lasami, wyłącznie na kwaśnych glebach torfowych i piaszczystych.

Występowanie. Europa i wschodnia część Ameryki Północnej. W Polsce rzadki: do 2020 r. podano około 150 stanowisk; na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w kategorii R (rzadki). Znajduje się też na czerwonych listach m.in. Belgii, Danii, Słowacji, Litwy i Niemiec. W Polsce w latach 1983–2014 pod ochroną ścisłą, obecnie pod ochroną częściową (Dz.U. 2014 poz. 1408).

Owocnikowanie. W Ameryce Północnej od lipca do września; w Polsce brak dokładnych danych (prawdopodobnie lato–wczesna jesień).

Z czym można go pomylić?

• Xerocomus subtomentosus (podgrzybek zajączek) — Wyglądem podobny, ale rośnie na ziemi jako grzyb mykoryzowy, a nie na owocnikach tęgoskórów; samo miejsce wzrostu praktycznie wyklucza pomyłkę.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Jest jednym z nielicznych borowikowatych pasożytujących na owocnikach innego grzyba, tęgoskóra cytrynowego.
• Opisany przez Bulliarda w 1790 r. jako Boletus parasiticus; rodzaj Pseudoboletus utworzył dla niego Šutara w 1991 r.
• Poczta Polska wydała 30 czerwca 1980 r. znaczek o nominale 2 zł z tym grzybem (jako podgrzybek pasożytniczy) w serii „Grzyby niejadalne pod ochroną”; wydrukowano 9 800 000 sztuk.
• Obecna polska nazwa „borowikowiec tęgoskórowy” została zarekomendowana w 2021 r., po przeniesieniu gatunku z rodzaju Xerocomus (podgrzybek) do Pseudoboletus.