Czyreń ogniowy

Opis

Czyreń ogniowy to twarda, zdrewniała huba wyrastająca bokiem z pnia drzewa, bez trzonu. Ma kształt kopyta lub poduszki, zwykle 5–25 cm szerokości, a jego powierzchnia jest szara do czarniawej, spękana i koncentrycznie strefowana; bywa zielona od glonów. Spód tworzą bardzo drobne, szarobrązowe pory, a przekrój pokazuje rdzawobrązowy, zdrewniały miąższ i kilka warstw rurek.

Rośnie przez cały rok, bo owocnik jest wieloletni i co sezon dobudowuje nową warstwę. Najczęściej spotkasz go na wierzbach, także na brzozach, olszach, bukach, grabach i drzewach owocowych, zwłaszcza nad wodą, w zaroślach i sadach. W Polsce jest bardzo pospolity. Wywołuje białą zgniliznę drewna i osłabia zaatakowane drzewo.

Od podobnego hubiaka pospolitego odróżnia go twardszy, ciemniejszy miąższ i silniejsze przyrośnięcie do pnia. Czyreń osikowy rośnie wyłącznie na osice, a czyreń jodłowy głównie na jodłach. To grzyb niejadalny, nie ma więc potrzeby go zbierać.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Owocnik wieloletni, zdrewniały, bez trzonu (trzon obecny tylko w stadium młodocianym); do podłoża przyrasta bokiem. Średnica zwykle 5–25 cm (wyjątkowo do 40 cm), grubość 2–15 cm (wyjątkowo do 20 cm). Kształt początkowo bulwiasty, później płaski, kopytkowaty lub poduszkowaty. Powierzchnia szara, z wiekiem ciemniejąca do czarniawej, twarda, często spękana, gładka lub delikatnie zamszowa, koncentrycznie strefowana, czasem zielona od porastających ją glonów. Brzeg szeroki, zaokrąglony. W każdym sezonie dorasta nowa warstwa; owocnik może mieć do kilkudziesięciu (około 80) przyrostów rocznych.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurkowaty. Rurki ułożone w wielu warstwach, każda o długości 2–7 mm, barwy owocnika lub jaśniejsze, ciemnobrązowe. Pory bardzo drobne, okrągłe, szarobrązowe, 4–6 na 1 mm. Stare warstwy rurek bywają zarośnięte przez młodsze, a nieuwolnione zarodniki widać na przekroju jako brązowe plamki.

Trzon

Brak (owocnik siedzący).

Miąższ

Zdrewniała, strefowana, od ciemnordzawobrązowej do kasztanowobrązowej; twarda, z wiekiem i w suchości twardnieje jeszcze bardziej, w wilgoci mięknie. Zapach wyraźnie grzybowy, smak gorzki. Po zadziałaniu KOH miąższ czernieje. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały do białawego. Zarodniki bezbarwne, 4–6,5 × 4–5,5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb nadrzewny wywołujący białą zgniliznę drewna (rozkład ligniny i celulozy). Atakuje żywe drzewa liściaste, najczęściej wierzby, także brzozy, olsze, buki, graby i drzewa owocowe. Zgnilizna osłabia drewno, dlatego dzięcioły chętnie drążą w takich miejscach dziuple.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa, Azja i Wyspy Kanaryjskie. W Polsce bardzo pospolity, na niżu i w niższych położeniach górskich: w nadrzecznych lasach i zaroślach, nad potokami, w sadach, ogrodach i różnych lasach. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Owocnik wieloletni (do 10–15 lat lub więcej), widoczny przez cały rok; nowa warstwa rurek powstaje corocznie.

Z czym można go pomylić?

• Fomes fomentarius (hubiak pospolity) — Miąższ bardziej miękki i jaśniejszy, owocnik słabiej przyrośnięty do pnia.
• Phellinus tremulae (czyreń osikowy) — Rośnie tylko na osice.
• Phellinus hartigii (czyreń jodłowy) — Rośnie głównie na jodłach.
• Fulvifomes robiniae i gatunki z rodzaju Fomitiporia — Podobne wieloletnie, zdrewniałe owocniki; rozróżnienie wymaga cech mikroskopowych i znajomości żywiciela.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa „ogniowy” (także huba ogniowa, żagiew ogniowa) pochodzi stąd, że wysuszone, pocięte na plasterki owocniki były dawniej używane jako hubka do rozniecania ognia krzesiwem.
• Owocnik może należeć do najdłużej trwających wśród grzybów: ma nawet około 80 rocznych przyrostów.
• Zgnilizna drewna wywołana przez ten gatunek ułatwia dzięciołom wykuwanie dziupli lęgowych.
• W Alasce popiół ze spalonego owocnika („punk ash”) bywa mieszany z tytoniem do żucia, by wzmocnić działanie nikotyny.