Kiedy rośnie gmatwek dębowy?

Według obserwacji z Polski (GBIF) sezon to: maj – listopad; najwięcej zgłoszeń przypada na październik.

Gmatwek dębowy (Daedalea quercina) — opis, sezon, sobowtóry

Opis

Gmatwek dębowy to twardy, korkowaty, wieloletni grzyb o kształcie półkolistej konsoli lub poduszki, szerokości zwykle 5–20 cm. Wierzch jest nagi, pofałdowany, jasnobrązowy, w barwie drewna. Spód tworzą grube, kremowobrązowe blaszki ułożone w labirynt, od którego pochodzi nazwa rodzajowa.

Rośnie przez cały rok na martwych pniach i pniakach dębów, w lasach i parkach, czasem na dębowych belkach, mostach i słupach. W Polsce jest pospolity.

Odróżnisz go od gmatwicy chropowatej po grubym, niestrefowanym owocniku z tępym lub ostrym brzegiem i bardzo grubych blaszkach, podczas gdy gmatwica ma owocnik cienki i wyraźnie strefowany. Gmatwek jest niejadalny.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz: Owocnik wieloletni (do 10 lat), siedzący, przyrośnięty bokiem do podłoża; półkolisty, półeczkowaty, czasem poduszeczkowaty, rozpostarto-odgięty lub nieregularny. Szerokość 3–25 cm, grubość 2–8 cm (opisy podają różne zakresy), brzeg ostry. Powierzchnia naga, pofałdowana, zwykle niestrefowana (strefowanie najwyżej przy brzegu), w odcieniach jasnobrązowych, podobna do barwy drewna. Owocniki rosną pojedynczo lub w grupach piętrowych.
Hymenofor (spód kapelusza): Labiryntowaty (dedaloidalny): początkowo porowaty, z wiekiem część ścianek między porami zanika i powstają szczeliny oraz grube, tępe blaszkowate przegrody. Przegrody grube, elastyczne, niewarstwowane, długości około 1–5 cm, barwy białawej do kremowobrązowej. Opisano formę z dużymi, kanciastymi porami, podobnymi do porów rodzaju Trametes (f. trametea).
Trzon: Brak trzonu; owocnik siedzący.
Miąższ: Barwy od kremowej do brązowej, korkowaty i elastyczny, po wysuszeniu bardzo lekki. Brak danych o zapachu i smaku; nie należy próbować miąższu.
Wysyp i zarodniki: Wysyp biały. Zarodniki cylindryczne do elipsoidalnych, gładkie, 5–7 × 2–4 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof wywołujący brunatną zgniliznę drewna. Rośnie głównie na drewnie dębów (martwe pnie, pniaki, w lasach i parkach), bardzo rzadko na innych drzewach liściastych, np. grabie, buku, jesionie, orzechu czarnym, wiązie. Bywa też na drewnie konstrukcyjnym z dębu (mosty, słupy) i niszczy drewno użytkowe.

Występowanie. W Europie szeroko rozpowszechniony, zasięgiem zgodny z zasięgiem dębów. Występuje także w Afryce Północnej, w Azji od Kaukazu po Indie oraz w Australii; w Ameryce Północnej rozpowszechniony, ale na zachód od Missisipi rzadki. W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Owocniki wieloletnie, można je spotkać przez cały rok; brak dokładnych danych o terminie zarodnikowania.

Z czym można go pomylić?

Daedaleopsis confragosa (gmatwica chropowata) — Hymenofor również labiryntowaty, ale owocnik cieńszy, wyraźnie strefowany, o bardzo ostrym brzegu.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

Nazwa rodzajowa Daedalea pochodzi od Dedala z mitologii greckiej; labiryntowaty hymenofor przypomina labirynt, w którym błądził Dedal.
Epitet quercina pochodzi od łacińskiej nazwy dębu (Quercus), na którego drewnie grzyb najczęściej rośnie.
Owocniki bywały używane jako naturalny grzebień, m.in. do szczotkowania koni o wrażliwej skórze.
Na Polesiu palono go w mieszkaniach w sezonie komarów jako środek odstraszający owady.

Gribo nie ocenia jadalności. Rozpoznanie ze zdjęcia — także w aplikacji — nie zastępuje grzyboznawcy. Bezpłatną ocenę grzybów prowadzą stacje sanitarno-epidemiologiczne.

Gmatwek dębowy