Kisielnica kędzierzawa

Opis

Kisielnica kędzierzawa to galaretowaty grzyb o czarnych, błyszczących, pofałdowanych owocnikach, zwykle wielkości kilku centymetrów. Młode owocniki są szarawe i okrągłe lub miseczkowate, z wiekiem stają się mózgowato pomarszczone. Sąsiednie owocniki zlewają się w nieregularne, czarne skupienia przypominające rozlaną masę. Po wyschnięciu twardnieją i kurczą się, a po deszczu ponownie pęcznieją.

Rośnie przez cały rok, najlepiej widoczna jest w wilgotną pogodę. Występuje na martwych, często jeszcze przytwierdzonych gałęziach drzew liściastych, w różnych typach lasów. W Polsce jest pospolita.

Odróżnia się ją od podobnych kisielnic tym, że owocniki zlewają się w większe skupienia, a powierzchnia jest drobno brodawkowana. Kisielnica smołowata rośnie na drzewach iglastych, a kisielnica trzoneczkowa tworzy osobne, kolczaste owocniki. Gatunki te są do siebie bardzo podobne i ich rozróżnienie bywa trudne.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Brak typowego kapelusza; owocnik galaretowaty, początkowo szary, kulisty lub miseczkowaty, do ok. 5 cm średnicy, później mózgowato pofałdowany. Górna powierzchnia delikatnie punktowana lub brodawkowata, błyszcząca, ciemna: szarobrązowa, sepiowa do czarnej. Sąsiednie owocniki zlewają się, tworząc rozlane, nieregularne skupienia do ok. 30 cm. Każdy owocnik jest przytwierdzony do podłoża u podstawy. Wilgotny jest miękki i przejrzyście galaretowaty; wyschnięty staje się twardy i skorupiasty, po nawilżeniu ponownie pęcznieje.

Hymenofor (spód kapelusza)

Brak blaszek, rurek i kolców; warstwa zarodnikonośna (hymenium) pokrywa górną, pofałdowaną powierzchnię owocnika.

Trzon

Brak trzonu; owocnik siedzący, przyrośnięty podstawą do drewna.

Miąższ

Czarniawy do brązowawego, przeświecający, galaretowaty, bezwonny. Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Barwa wysypu: brak danych. Zarodniki cylindryczne, wygięte (kiełbaskowate), gładkie, ok. 8–23 × 3–7 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof rozkładający martwe drewno; zwykle na martwych, wciąż przytwierdzonych gałęziach drzew liściastych, rzadziej iglastych. Utrzymuje się też przez pewien czas na leżących gałęziach i kłodach.

Występowanie. Europa (na północy po ok. 55,7° szerokości geograficznej) i Nowa Zelandia; obecność w Ameryce Północnej jest niepewna. W Europie Środkowej i w Polsce pospolita. Występuje w różnego typu lasach, częściej na nizinach, w polskich górach dochodzi do ok. 1000 m n.p.m. Nie jest objęta ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Owocniki pojawiają się przez cały rok, zwłaszcza podczas wilgotnej pogody.

Z czym można go pomylić?

• Exidia pithya (kisielnica smołowata) — Owocniki również czarne i galaretowate, ale mniejsze, płaskie; rośnie niemal wyłącznie na drzewach iglastych.
• Exidia glandulosa (kisielnica trzoneczkowa) — Owocniki pojedyncze, beczkowate lub talerzykowate, rzadko zlewające się; na zewnętrznej stronie pokryte kolcami.
• Exidia friesiana — Powierzchnia gładka, bez brodawek; rośnie tylko na drzewach iglastych.
• Exidia truncata — Tworzy oddzielne, stożkowate owocniki, które rzadko się zlewają.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• W Anglii gatunek nazywano masłem czarownic: wierzono, że to masło rozrzucane nocą przez czarownice, które podbierają krowom mleko. W Szwecji znany był jako masło trolla.
• Wyschnięty owocnik twardnieje i staje się skorupiasty, ale po nawilżeniu ponownie pęcznieje i odzyskuje galaretowatą konsystencję.
• Pierwszy opis gatunku, jako Tremella nigricans, pochodzi od Williama Witheringa z 1776 r.
• Aktualną nazwę rodzajową Exidia wraz z epitetem nigricans ustalił P. Roberts w 2009 r.