Lejkówka odbielona

Opis

Lejkówka odbielona to drobny, białawy grzyb o kapeluszu zwykle 1–4 cm, płaskim lub lejkowatym, kremowo-ochrowym do prawie białego, z falistym brzegiem. Ma białe lub kremowe, gęste blaszki zbiegające na cienki trzon bez pierścienia. Zapach jest słaby, grzybowy.

Rośnie od sierpnia do grudnia na trawnikach, łąkach, pastwiskach i przydrożach, często w kręgach. Takie miejsca odwiedza się łatwo i mogą się tam bawić dzieci, co zwiększa ryzyko przypadkowego zjedzenia.

Można ją pomylić z twardzioszkiem przydrożnym lub boczniakiem mącznym, które rosną w podobnych siedliskach. Nie zbieraj drobnych białawych grzybów z trawnika do jedzenia, jeśli nie masz pewności co do gatunku.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Mały: 9–33 mm (opisy podają także 3–4 cm). Wypukły do lejkowatego, z pofalowanym brzegiem. Powierzchnia gładka, lekko oprószona, kremowo-ochrowa do białawej; młody i wilgotny bywa brązowawo przezroczysty z białym „oszronieniem”, po wyschnięciu staje się jednolicie biały. Z wiekiem na kapeluszu mogą powstawać koncentryczne pęknięcia.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, białe do kremowoochrowych (według części opisów z różowymi plamkami), przyrośnięte do zbiegających, według części opisów wyraźnie zbiegające.

Trzon

Wysokość 18–31 mm (opisy podają także do 4 cm), grubość 2–15 mm, walcowaty, włóknisty, gładki, białawy do ochrowego, z białawymi resztkami grzybni u nasady. Bez pierścienia.

Miąższ

Zapach lekki, grzybowy; według części opisów brak charakterystycznego smaku i zapachu. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki kuliste do szerokoelipsoidalnych, gładkie, szkliste, (3,6–)3,9–4,6(–5,2) × (2,9–)3,4–4,1(–4,5) µm, Q = 1,0–1,3.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny saprotrof, rośnie wśród traw na łąkach, pastwiskach, trawnikach, przydrożach, polanach, w zaroślach jałowcowych, na nieużytkach i w ogrodach; często tworzy czarcie kręgi.

Występowanie. Europa, Ameryka Północna, Azja, Australia i Nowa Zelandia; w Europie pospolity od Morza Śródziemnego po północ Skandynawii. W Polsce podano liczne stanowiska. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Zwykle od sierpnia do grudnia.

Z czym można go pomylić?

• Marasmius oreades (twardzioszek przydrożny) — Rośnie na trawnikach w podobnych kręgach, więc grozi pomyłka. Szczegółowe różnice – brak danych.
• Clitopilus prunulus (bruzdniczek największy) — Wymieniany jako gatunek mylony. Szczegółowe różnice – brak danych.
• Clitocybe dealbata (lejkówka strumykowa) — Bardzo podobna, przez część autorów uznawana za ten sam gatunek; jeśli odróżniana, to na podstawie masywniejszego owocnika, mniej zbiegających blaszek i skłonności brzegu do pękania.
• Clitocybe phyllophila i inne białawe lejkówki — Wymieniana jako grupa podobnych trujących gatunków; różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Trujący; zawiera muskarynę, a jej ilości mogą być potencjalnie śmiertelne.

Toksyny. muskaryna (zespół muskarynowy, SLUDGE)

Objawy zatrucia. Zespół muskarynowy: silne ślinienie, pocenie się i łzawienie, zwykle w ciągu 15–30 minut od spożycia. Po dużych dawkach mogą dołączyć bóle brzucha, silne nudności, biegunka, zaburzenia widzenia i utrudnione oddychanie. Zatrucie zwykle ustępuje w ciągu około dwóch godzin; zgon jest rzadki i może nastąpić w ciężkich przypadkach wskutek niewydolności oddechowej.

Czas do pierwszych objawów. Zwykle 15–30 minut od spożycia.

Co robić. Przy podejrzeniu zatrucia natychmiast dzwoń pod 112 lub jedź na SOR; nie czekaj na samoistne ustąpienie objawów. Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji i skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego. Jako swoistą odtrutkę opisuje się atropinę, stosowaną wyłącznie przez personel medyczny.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Angielska nazwa „sweating mushroom” pochodzi od objawów zatrucia: nasilonego pocenia się.
• Epitet rivulosa odnosi się do koncentrycznych pęknięć skórki kapelusza, które pojawiają się z wiekiem.
• W 2023 r. na podstawie badań filogenetycznych zaproponowano przeniesienie gatunku do rodzaju Collybia.
• Kompleks ma wiele polskich nazw: głąbik oddzielony, lejkówka odbielona, lejkówka strumykowa, lejkówka jadowita.