Bruzdniczek największy

Opis

Bruzdniczek największy to biały lub biało-szarawy grzyb o kapeluszu 3–10 cm, który z wiekiem staje się lejkowaty, z podwiniętym brzegiem. Skórka jest sucha i matowa, jak zamsz. Blaszki zbiegają głęboko na trzon, początkowo białe, potem różowawe; wysyp zarodników jest różowawy. Miąższ pachnie świeżo zmieloną mąką.

Rośnie od lipca do listopada w lasach liściastych i iglastych, najczęściej wśród mchów, na ścieżkach, drogach i polankach, prawie zawsze gromadnie. W Polsce jest bardzo pospolity.

Łatwo go pomylić z trującymi białymi lejkówkami i dzwonkówką trującą, dlatego zbierać go powinni tylko bardzo doświadczeni grzybiarze. Rozstrzyga różowy wysyp i zapach, ale nigdy jedna cecha. W razie wątpliwości nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–10 cm; młody półkolisty, potem łukowaty z zapadniętym środkiem, w końcu lejkowaty; brzeg zawsze podwinięty. Skórka biała lub białoszarawa (w opisach także do jasnoszarej, czasem żółtawej), sucha naga i matowa, jak zamsz, po deszczu lekko śluzowata. Odmiana var. orcellus ma kapelusz śluzowaty i białe barwy.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, niskie, nierównej długości, dość głęboko zbiegające na trzon; początkowo białe, później różowawe (barwa pochodzi od zarodników).

Trzon

Wysokość 2–8 cm, grubość 4–18 mm (opisy podają różne zakresy); cylindryczny, pełny, czasem ekscentryczny, włóknisto żłobiony, oszroniony, ku dołowi zwężony. Biały, czasem szarawy. Bez pierścienia.

Miąższ

Biały, miękki, elastyczny, nie zmienia barwy. Smak nieznaczny, zapach przypomina świeżo zmieloną mąkę (według niektórych opisów także ogórek). Nie należy próbować miąższu niezidentyfikowanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp różowawy (różowy). Zarodniki szerokowrzecionowate, 9–14 × 5–6,5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny saprotrof. Rośnie w lasach liściastych i iglastych, głównie wśród mchów, w jaśniejszych miejscach: na ścieżkach, drogach, polankach; według niektórych opisów także trawiaste siedliska.

Występowanie. Półkula północna strefy umiarkowanej; także Ameryka Środkowa i Australia (według części opisów). W Polsce bardzo pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Od lipca do listopada, prawie zawsze gromadnie.

Z czym można go pomylić?

• Clitocybe phyllophila (lejkówka liściowa), Clitocybe rivulosa (lejkówka rozlana), Clitocybe dealbata — Trujące białe lejkówki o białym wysypie, a nie różowym. U bruzdniczka blaszki silnie zbiegające, różowawe; zapach mączny; blaszki łatwiej odrywają się od kapelusza; C. rivulosa to gatunek łąkowy, bruzdniczek raczej leśny.
• Entoloma sinuatum (dzwonkówka trująca) — Silnie trująca. Odróżnia się silnie zbiegającymi, różowawymi blaszkami bruzdniczka i charakterystycznym zapachem.
• Lyophyllum connatum (kępkowiec białawy, Leucocybe connata) — Często mylony; wysyp biały. Szczegóły – brak danych.
• Clitocybe subconnexa, Cuphophyllus angustifolius, Leucocybe candicans — Potencjalne sobowtóry; szczegółowe różnice – brak danych.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Angielskie nazwy „miller” i „sweetbread mushroom” pochodzą od charakterystycznego zapachu świeżo zmielonej mąki.
• Scopoli opisał zapach jako świeżo zmieloną mąkę; zapach ogórkowy przypisuje się trans-2-nonenalowi.
• Jest gatunkiem typowym rodzaju Clitopilus.