Łysostopek pospolity

Opis

Łysostopek pospolity to drobny grzyb o kapeluszu 1,5–6 cm, gładkim i nagim, w barwach od kremowej i ochrowej po czerwonobrązową. Barwa zmienia się z wilgotnością: po deszczu kapelusz ciemnieje, w suszy jaśnieje, zwłaszcza na brzegu. Blaszki są bardzo gęste i kruche, białe lub kremowe, a cienki, dęty trzon ma barwę zbliżoną do kapelusza. U jego podstawy widać białe nitki grzybni, które często wyciągają się razem z grzybem.

Rośnie w lasach liściastych i iglastych, na leśnych łąkach, w parkach i ogrodach, w pojedynczych owocnikach, kępkach, łukach lub kręgach. Owocniki pojawiają się od wiosny do grudnia, często wtedy, gdy innych grzybów jest mało. W Polsce jest bardzo pospolity.

Można go pomylić z twardzioszkiem przydrożnym, który ma elastyczny trzon, rzadsze blaszki i rośnie na łąkach i pastwiskach, oraz z innymi łysostopkami, np. niemiłym o zapachu zgniłej kapusty. Łysostopek pospolity jest w katalogu uznany za niejadalny, a po jego zjedzeniu opisywano zaburzenia żołądkowo-jelitowe, więc nie należy go zbierać do spożycia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 1,5–6 cm; młody dzwonkowaty lub wypukły, potem płaski, u starszych okazów nieregularny. Powierzchnia gładka, naga. Barwa jasnoochrowa, czerwonawożółta, żółtobrązowawa do czerwonobrązowej; grzyb higrofaniczny: po deszczu bladobrązowy, w suszy bladokremowy, z ciemniejszym środkiem. Brzeg zwykle nieżłobkowany, u starszych okazów faliście powyginany.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki bardzo gęste, cienkie i kruche, wąsko przyrośnięte do trzonu (z wiekiem się odrywają), początkowo białe, później ochrowokremowe.

Trzon

Wysokość 2–8 cm, grubość 2–6 mm, walcowaty, rurkowato dęty, kruchy, czasem nieco pogrubiony u podstawy. Powierzchnia gładka i naga, ochrowobrązowa, podobna barwą do kapelusza. Podstawa opleciona białymi do żółtawych nitkami grzybni, które często wyciągają się razem z owocnikiem. Bez pierścienia.

Miąższ

Cienki, białawy, wodnisty. Smak i zapach niewyraźne. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki elipsoidalne do lekko łzowatych, gładkie, bezbarwne, nieamyloidalne (nie reagują w odczynniku Melzera), około 5–6,5 × 2,5–3,5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof naziemny, rosnący na ziemi wśród liści i traw, na podłożu zarówno kwaśnym, jak i zasadowym; czasem na martwych, powalonych pniach osiki, sporadycznie atakuje żywe drewno. Epitet dryophilus znaczy „lubiący dęby”, lecz grzyb rośnie też pod wieloma innymi drzewami liściastymi i iglastymi. Na owocnikach bywają narośla pasożytniczego grzyba Syzygospora mycetophila lub S. tumefaciens.

Występowanie. Szeroko rozpowszechniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej (Europa, Ameryka Północna). W Polsce bardzo pospolity: w lasach iglastych i liściastych, na łąkach leśnych, w parkach, sadach i ogrodach, często w łukach i czarcich kręgach; bywa też w kępach na korze rozsypanej w nasadzeniach. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od kwietnia lub maja do grudnia; często pojawia się wtedy, gdy innych grzybów jest niewiele.

Z czym można go pomylić?

• Marasmius oreades (twardzioszek przydrożny) — Elastyczny, wytrzymały trzon, rzadkie blaszki; rośnie na łąkach i pastwiskach. Oba gatunki tworzą czarcie kręgi.
• Gymnopus hariolorum (łysostopek niemiły) — Zapach zgniłej kapusty i filcowato-szczeciniasta grzybnia u nasady trzonu.
• Gymnopus aquosus (łysostopek wodnisty) — Jaśniejszy kapelusz i trzon zgrubiały u podstawy.
• Rhodocollybia butyracea — Wysyp różowawy, a część zarodników w odczynniku Melzera zabarwia się czerwonobrązowo.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Epitet dryophilus pochodzi z greki i znaczy „lubiący dęby”, choć grzyb rośnie pod wieloma gatunkami drzew; do niedawna był najczęściej opisywany jako Collybia dryophila.
• Bywa uznawany za grzyb „chwast”, bo jest tak pospolity i owocnikuje od wiosny do grudnia.
• Na owocnikach pasożytuje czasem grzyb Syzygospora mycetophila, tworzący jasne narośla na powierzchni.
• Opisano go po raz pierwszy w 1790 r. jako Agaricus dryophilus; obecną nazwę rodzajową nadał mu w 1916 r. Murrill.