Maślak pstry

Opis

Maślak pstry to grzyb rurkowy o kapeluszu 5–14 cm, początkowo żółtawym lub oliwkowym i kosmkowatym, później ochrowobrązowym do pomarańczowego. Pory pod kapeluszem są ciemnooliwkowe i po uciśnięciu sinieją. Trzon jest walcowaty, żółtobrązowawy i bez pierścienia. Miąższ jest twardy, żółtawy i może lekko sinieć na przekroju.

Rośnie w lasach iglastych, głównie pod sosnami, na wrzosowiskach i w miejscach wilgotnych, od lata do jesieni. W Polsce jest pospolity.

Podobny jest maślak sitarz, który ma szersze, złożone pory, oraz maślaczek pieprzowy, który jest mniejszy i ostry w smaku. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 5–14 cm (opisy podają różne zakresy). Młody półkolisty z podwiniętym brzegiem, potem poduchowaty z ostrym brzegiem. Barwa żółta, żółtoszara, oliwkowa do brudnopomarańczowej, później ochrowobrązowa do bladopomarańczowej (według części opisów rdzawa do płowej). Skórka za młodu pilśniowata, kosmkowata, z wiekiem gładsza, a w wilgoci lepka; oddziela się od miąższu trudno.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki dość krótkie, za młodu żółte lub bladopomarańczowe, potem ciemnooliwkowe; po uciśnięciu najpierw sinieją, potem brązowieją. Pory okrągławe, podobnej barwy jak rurki (według części opisów ochrowe, potem cynamonowe). Pory są drobniejsze, ciemnooliwkowe i niezbiegające, w odróżnieniu od maślaka sitarza.

Trzon

Wysokość 4–10 cm, grubość 2–4 cm; walcowaty, gładki, dołem zgrubiały. Barwa żółta lub żółtobrązowawa z lekkim czerwonawym odcieniem, ku górze żółtsza. Bez pierścienia.

Miąższ

Twardy, bladożółty lub bladopomarańczowy, pod powierzchnią trzonu cytrynowożółty. Po przekrojeniu miejscami lekko sinieje (błękitnieje). Smak nieznaczny (według części opisów nieco metaliczny), zapach swoisty: według części opisów przypomina igliwie, według innych jest nieprzyjemny, jak u purchawicy (Scleroderma).

Wysyp i zarodniki

Wysyp oliwkowobrązowy lub orzechowobrązowy (opisy podają różne barwy). Zarodniki gładkie, wrzecionowate, 7,5–12 × 3–5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy, związany z sosnami (według części opisów dwuigłowymi), często wśród wrzosów i innych roślin kwasolubnych na piaszczystych glebach. Rośnie w lasach iglastych, na wrzosowiskach i w miejscach wilgotnych.

Występowanie. Szeroko rozpowszechniony w Europie, Ameryce Północnej, także w Ameryce Południowej i Japonii. W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od lata do jesieni (według części opisów: późne lato).

Z czym można go pomylić?

• Suillus bovinus (maślak sitarz) — Ma większe pory (u sitarza złożone, szerokie, zbiegające) i nie ma charakterystycznego zapachu; maślak pstry ma kosmkowaty kapelusz i ciemnooliwkowe, drobniejsze pory.
• Chalciporus piperatus (maślaczek pieprzowy) — Znacznie mniejszy, o ostrym, pikantnym smaku.
• Boletinus cavipes (borowiczak dęty) — Częściej w górach; ma pusty trzon, zanikający pierścień i gęste kosmki.
• Suillus tridentinus (maślak trydencki) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona ścisła), którego nie ma w Atlasie. Kapelusz pomarańczowy do rdzawego z ciemniejszymi włókienkami, pory pomarańczowe; pod modrzewiem, głównie na glebach wapiennych w górach. Nie zbierać.
• Suillus sibiricus (maślak syberyjski) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie. Kapelusz żółty z brązowawymi plamkami, trzon z brązowymi kropkami; rośnie tylko pod limbą (w Polsce w Tatrach). Nie zbierać.
• Suillus flavidus (maślak błotny) — Uwaga: podobny gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie. Mały, bladożółty, śluzowaty, z galaretowatym pierścieniem; na torfowiskach pod sosną, wśród torfowców. Nie zbierać.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Z tego gatunku po raz pierwszy wyizolowano pomarańczowy pigment kwas wariegatowy, który po utlenieniu na powietrzu daje niebieskie zabarwienie miąższu.
• Pierwszy opis pochodzi od Olofa Swartza z 1810 r. (jako Boletus variegatus).
• Według badań szwedzkich maślak pstry może hamować wzrost maślaka sitarza.