Muchomor rdzawobrązowy

Opis

Muchomor rdzawobrązowy to smukły grzyb z kapeluszem 3–10 cm, jasnobrązowym do rdzawobrązowego, z wyraźnie prążkowanym brzegiem. Ma białe, wolne blaszki, wysoki, kruchy trzon bez pierścienia i workowatą, luźną pochwę u nasady, często ukrytą w ściółce.

Rośnie od lata do późnej jesieni w lasach liściastych i iglastych, od nizin do gór, najczęściej pod świerkami, brzozami, sosnami i dębami. W Polsce jest pospolity.

Jego zbieranie jest odradzane: łatwo go pomylić z trującymi muchomorami, w tym z muchomorem szarawym i innymi gatunkami z pochwą. Przy każdym muchomorze trzeba odkopać nasadę trzonu. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–10 cm; początkowo dzwonkowato-stożkowy, później łukowaty z niewielkim garbkiem, na koniec płasko rozpostarty. Brzeg wyraźnie prążkowany; powierzchnia naga, gładka, w wilgoci lepko oślizgła. Barwa jasnobrązowa, pomarańczowobrązowa, na koniec czerwonobrązowa. Czasem z siwawymi resztkami osłony. Skórka daje się ściągnąć z całego kapelusza.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki średniogęste, szerokie, wolne (nieprzyrośnięte do trzonu), białe lub jasnosiwe.

Trzon

Wysokość 8–15 cm, średnica 0,8–1,5 cm (opisy podają różne zakresy), cylindryczny, ku górze zwężony, gładki lub mączysty, bez pierścienia; u starszych okazów rurkowaty (pusty), kruchy; barwa od białej do ochrowobrązowej. Nasada otoczona błoniastą, luźną, workowatą pochwą – u dołu przyrośnięta, u góry wolna, sięgająca do 1/4 wysokości owocnika, biała do ochrowobrązowej, czasem z rdzawobrązowymi plamami. Pochwa często ukryta w ściółce – przy oznaczaniu trzeba ją odsłonić.

Miąższ

Wodnisty, białawy do kremowego, kruchy, cienki; zapach niewyraźny, smak słodkawy. Nie należy go próbować.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały lub kremowy. Zarodniki kuliste, nieamyloidalne; wymiary: 9–12,5 × 9–12,5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy, w symbiozie z dębem, brzozą, świerkiem, sosną, kasztanem i olszą; na glebach kwaśnych. Rośnie na ziemi w lasach liściastych i iglastych, od nizin do gór, szczególnie pod świerkami.

Występowanie. Ameryka Północna (wątpliwe – nazwa bywała błędnie stosowana do innych taksonów), Europa, Azja, Afryka. W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od lata do późnej jesieni; w Wielkiej Brytanii od maja do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Amanita crocea (muchomor żółtawy) — Tworzy większe owocniki, kapelusz o żywym pomarańczowym kolorze.
• Amanita vaginata (muchomor szarawy) — Zwykle w odcieniach szarawych (są odmiany bardzo podobne do muchomora rdzawobrązowego); różni się pochwą – szczegółowe różnice niepełne.
• Trujące i śmiertelnie trujące muchomory (np. Amanita phalloides, Amanita pantherina) — Istnieje ryzyko pomyłki z trującymi muchomorami; muchomor rdzawobrązowy nie ma pierścienia i ma prążkowany brzeg kapelusza, ale na jednej cesze nie wolno polegać.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Dawniej wyodrębniano go w rodzaju Amanitopsis z powodu braku pierścienia; dziś cechę tę uważa się za niewystarczającą.
• Polska nazwa „czubajka” stosowana regionalnie jest myląca, bo w nazewnictwie dotyczy rodzaju Macrolepiota.
• Ludowe nazwy to m.in. czubek, panienka, wyskoczek.
• W Ameryce Północnej nazwa A. fulva była błędnie stosowana do innych taksonów (np. A. amerifulva).