Ozorek dębowy

Opis

Ozorek dębowy wygląda jak kawałek surowego mięsa lub wątroby przyklejony do pnia dębu. Kapelusz o szerokości zwykle 10–20 cm jest językowaty lub nerkowaty, szorstki, czerwony do purpurowobrunatnego, od spodu kremowobiały z drobnymi porami. Miąższ jest soczysty, marmurkowaty, po przecięciu wydziela czerwony sok, a smak ma kwaskowaty.

Rośnie na żywych i martwych dębach, na pniach, korzeniach i pniakach, a w innych krajach także na kasztanie jadalnym. Pojawia się w lecie i jesienią.

Gatunek jest w Polsce objęty ochroną częściową i uznany za rzadki, więc zbiór jest ograniczony. Starsze mogą powodować dolegliwości żołądkowe.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Jednoroczny, szerokość 7–30 cm (opisy podają różne zakresy), grubość 2–6 cm. Początkowo guzkowaty, potem poduszkowaty, w końcu łopatkowaty, półkolisty lub nerkowaty (językowaty). Powierzchnia górna nieznacznie promienista, pręgowana i brodawkowata, szorstka; za młodu różowa lub pomarańczowoczerwona, później krwistoczerwona do purpurowobrunatnej. Młode kapelusze wydzielają obfity krwisty sok i przypominają zwierzęcą wątrobę.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki zbite, gęste, białawe do kremowych, żółtawe, później rdzawobrązowe; długość rurek – brak wiarygodnych danych. Pory drobne, kuliste, 0,2–0,3 mm średnicy. Hymenofor kremowobiały.

Trzon

Boczny, krótki, 2–5 cm długości, do 4 cm szerokości (opisy podają różne zakresy), słabo zauważalny lub nieobecny.

Miąższ

Grubość 2–6 cm; za młodu miękki, mięsisty, pełen krwistego soku, cielistoczerwony z marmurkowymi żyłkami; zapach przyjemny, smak kwaskowaty. Po przecięciu wydziela czerwonawy sok, który może plamić.

Wysyp i zarodniki

Barwa wysypu: biała lub różowawa (opisy się różnią). Zarodniki jajowate, gładkie, bezbarwne, 4–6 × 3–4 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Nadrzewny pasożyt i saprotrof. Rośnie pojedynczo lub w skupieniach po kilka zrośniętych owocników na korzeniach, pniach, pniakach i wywrotach dębów, także na dębowym drewnie użytkowym; według części opisów także na kasztanie jadalnym, a w Australii na eukaliptusach. Powoduje brunatną zgniliznę drewna, rozkład postępuje bardzo powoli, nawet kilkadziesiąt lat. Drewno dębu przybiera czerwony odcień, co podnosi jego wartość w meblarstwie.

Występowanie. Występuje w Europie, Afryce, Australii, Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej oraz Azji. W Polsce do 2020 r. podano ok. 250 stanowisk; na Czerwonej liście ze statusem R (potencjalnie zagrożony). Ochrona: 1995–2004 częściowa, 2004–2014 ścisła, od 2014 r. częściowa (Dz.U. 2014 poz. 1408). Na listach zagrożonych także w Norwegii, Finlandii, Szwecji i na Litwie.

Owocnikowanie. W Wielkiej Brytanii i Europie od lipca (sierpnia) do października i do końca jesieni; dokładne dane dla Polski – brak danych.

Z czym można go pomylić?

• Pseudofistulina radicata — Wymieniany jako gatunek podobny; szczegółowe różnice – brak danych.
• Amylocystis lapponica, Ischnoderma resinosum, Leptoporus mollis, Rhodofomes cajanderi — Wymieniane jako podobne; szczegółowe różnice – brak danych. Ozorek wyróżnia się mięsistym, czerwonym owocnikiem na dębie, wydzielającym czerwonawy sok.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa angielska to beefsteak fungus (grzyb befsztykowy), także ox tongue (język wołowy).
• Rozkład drewna dębu przez ten grzyb nadaje mu czerwonobrunatny odcień i zwiększa wartość drewna w meblarstwie.
• W Polsce status ochrony zmieniał się: 1995–2004 częściowa, 2004–2014 ścisła, od 2014 r. ponownie częściowa.