Pierścieniak grynszpanowy

Opis

Pierścieniak grynszpanowy ma kapelusz o średnicy 2–8 cm, pokryty śluzem o intensywnej niebieskozielonej barwie, z białymi łuseczkami przy brzegu. Z wiekiem barwa blaknie do żółtoochrowej, a w suche dni kapelusz robi się gładki i błyszczący. Blaszki są początkowo białawe, potem fioletowosine, w końcu czekoladowobrązowe. Trzon jest biały lub jasnobeżowy, poniżej kruchego, szybko zanikającego pierścienia pokryty białymi łuseczkami.

Rośnie w grupach od września do listopada w lasach liściastych i iglastych, w parkach, ogrodach na zrębkach i przy drogach, na ziemi i na martwym drewnie. W Polsce jest pospolity.

Odróżnia się go od pierścieniaka białoniebieskiego (Stropharia caerulea), który ma bardziej niebieski, mniej śliski kapelusz i różowawe blaszki. Jadalność gatunku jest sporna, a skład jego związków chemicznych słabo poznany, dlatego nie zaleca się go zbierać do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–8(10) cm; młody wypukły, potem dzwonkowaty do płaskiego, z wiekiem z szerokim garbem. Powierzchnia pokryta warstwą śluzu, początkowo intensywnie niebieskozielona lub sinozielona, z białymi łuseczkami (resztki osłony) szczególnie przy brzegu. Z wiekiem lub po zmyciu śluzu barwa blaknie do żółtoochrowej, często plamami, najpierw na środku, w końcu zielonkawoniebieski odcień zanika całkowicie. W suchej pogodzie kapelusz traci śluz, staje się gładki i połyskujący. Skórka daje się łatwo zdjąć.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki gęste, przyrośnięte do trzonu; u młodych owocników zakryte osłoną. Początkowo białawe, potem fioletowosine do glinianobrązowych, w końcu czekoladowobrązowe. Ostrza blaszek białe, oprószone.

Trzon

Wysokość do ok. 8 cm, grubość do 1 cm, walcowaty, wewnątrz pusty. Barwa jasnobeżowa, biaława lub jasnozielonkawa, z czasem brunatniejąca. Pierścień w połowie wysokości, kruchy, brązowawy do czarniawego, zanika wcześnie. Poniżej pierścienia trzon pokryty drobnymi białymi kosmkami lub łuseczkami.

Miąższ

Zielonkawobiały, potem kremowy, dość zwarty. Smak i zapach niewyraźne (według niektórych opisów lekko ostry). Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp fioletowobrunatny (brązowofioletowy). Zarodniki eliptyczno-jajowate, ok. 7–10 × 4–5,5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof rosnący na ziemi, na martwym drewnie, w ściółce i na zrębkach drzewnych; tworzy grupy wielu owocników. W Polsce najczęściej pod bukami, rzadziej pod jodłami. Chętnie występuje na ściółkowaniu zrębkami w ogrodach i parkach.

Występowanie. Ameryka Północna, Europa (w tym Wielka Brytania) i Iran. W Polsce pospolity lub dość pospolity: lasy liściaste i iglaste, parki, trawiaste lasy, pobocza dróg. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. W Polsce zwykle od września do listopada (według niektórych opisów od wiosny do jesieni).

Z czym można go pomylić?

• Stropharia caerulea (pierścieniak białoniebieski) — Kapelusz bardziej niebieski, blaszki różowawe, mniej śliski.
• Stropharia pseudocyanea — Mniejszy i delikatniejszy, rośnie na trawiastych siedliskach, pierścień bardzo nietrwały.
• gatunki z rodzaju Psilocybe — Sinieją przy uszkodzeniu i mają trzon bez łuseczek.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Epitet aeruginosa oznacza po łacinie „pokryty grynszpanem”, czyli zielonym nalotem na miedzi; stąd polska nazwa gatunku.
• Intensywna niebieskozielona barwa kapelusza pochodzi ze śluzu i zanika z wiekiem lub po deszczu, dlatego stare owocniki są żółtoochrowe.
• W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów zaakceptowała nazwę „pierścieniak niebieskozielony”.
• Chętnie wyrasta na ściółkowaniu zrębkami drzewnymi w ogrodach i parkach.