Pniarek brzozowy

Opis

Pniarek brzozowy to półkulisty lub poduszeczkowaty grzyb o średnicy 10–30 cm, wyrastający bokiem z pnia brzozy, zwężony w miejscu przyrośnięcia. Góra jest szarobiaława do brązowawej, pokryta cienką, pękającą skórką; spód kremowobiały, z bardzo drobnymi porami. Miąższ jest biały, zwarty i łykowaty, po wyschnięciu korkowaty.

Rośnie wyłącznie na brzozach, żywych i martwych, w lasach, parkach i przy drogach. Młode owocniki wyrastają od sierpnia do października, a martwe okazy widać przez cały rok. W Polsce jest pospolity.

To grzyb niejadalny, o cierpkim, lekko gorzkim smaku. Znany jest z zastosowań tradycyjnych, m.in. do tamowania krwawień.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Owocnik jednoroczny (może przetrwać ponad rok), średnica 10–30 cm, przyrośnięty bokiem do pnia i w miejscu przyrośnięcia zwężony; kształt półkulisty lub poduszeczkowaty. Góra szarobiaława do brązowawej lub szarobrązowa, pokryta matową, pękającą i złuszczającą się skórką. Tekstura gumowata, z wiekiem korkowata.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki 1,5–5 (wyjątkowo do 8) mm długości, u młodych białe, u starszych słomkowożółte; pory okrągłe, spód kremowobiały. Rurki dojrzałych owocników łatwo oddzielają się od miąższu kapelusza.

Trzon

Brak trzonu; owocnik przyrośnięty bokiem.

Miąższ

Biały, na przekroju jednolicie zwarty, niewłóknisty, łykowaty; po wyschnięciu korkowaty. Smak cierpki, lekko gorzkawy. Drewno rozłożone przez grzyb i jego kultury pachną zielonym jabłkiem. Nie wolno próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały, nieamyloidalny. Zarodniki cylindryczne, przecinkowate lub elipsoidalne, gładkie, zwykle z dwiema gutulami, 3–7 × 1,5–2 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Nekrotroficzny pasożyt osłabionych brzóz i saprotrof; rośnie wyłącznie na brzozach (m.in. Betula pendula, B. pubescens, B. papyrifera), żywych i martwych. Powoduje brunatną zgniliznę drewna, które w końcu rozpada się na proszek. Infekcja przez rany, grzyb może długo pozostawać w uśpieniu, aż drzewo zostanie osłabione (susza, zacienienie, pożar). Na owocnikach pasożytuje Hypocrea pulvinata. Z owocnikiem związanych jest wiele gatunków zwierząt: w Kanadzie stwierdzono 257 gatunków stawonogów.

Występowanie. Cała półkula północna (Ameryka Północna, Europa, Azja). W Polsce wszędzie pospolity; w lasach, parkach, przy drogach, także na drewnie użytkowym z brzozy (słupki, płoty). Bez ochrony prawnej w Polsce.

Owocnikowanie. Młode owocniki od sierpnia do października; obumarłe okazy widoczne przez cały rok.

Z czym można go pomylić?

• Inne grzyby nadrzewne — Brak wskazanych gatunków mylonych; rozpoznanie ułatwia wyłączne występowanie na brzozach oraz biały, jednolity, łykowaty miąższ i skórka złuszczająca się z góry owocnika.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Aksamitna powierzchnia przekroju owocnika służyła dawniej do ostrzenia brzytew (stąd angielska nazwa razor strop) i jako podkład w zbiorach owadów.
• Owocnik znaleziono przy szczątkach Ötziego, człowieka lodu sprzed ok. 5300 lat.
• Polska nazwa zmieniała się: białoporek brzozowy (1999), od 2021 r. pniarek brzozowy, po przeniesieniu do rodzaju Fomitopsis w 2016 r.
• W badaniach w Kanadzie z 2600 owocników wyodrębniono 257 gatunków stawonogów, w tym 172 gatunki owadów.