Podgrzybek złotawy

Opis

Podgrzybek złotawy (dziś zwany suchogrzybkiem złotoporym) ma matowy, suchy, delikatnie omszony kapelusz, brązowy do oliwkowobrązowego, o średnicy 3–10 cm. W suchą pogodę skórka pęka na poletka, a w pęknięciach widać czerwonawy lub jasny miąższ. Spód tworzą szerokie, kanciaste, żółtozielone pory, które sinieją po dotknięciu. Trzon jest żółty tuż pod kapeluszem, niżej zwykle czerwonawy lub brązowawy.

Rośnie od czerwca do listopada w lasach iglastych i liściastych oraz parkach, głównie pod bukami, sosnami i dębami. W Polsce jest bardzo pospolity.

Nie zawsze da się je pewnie odróżnić bez mikroskopu. Owocniki szybko robaczywieją i miękną; spleśniałych nie należy jeść. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–10 cm; młody wypukły lub półkulisty, potem rozpłaszczony, czasem lekko zapadnięty. Skórka sucha, matowa, delikatnie omszona, brązowa, żółtobrązowa, często z oliwkowym odcieniem, także ochrowoszara, czerwonobrązowa lub ciemnobrązowa. Podczas suszy pęka na poletka, odsłaniając miąższ od białawego do czerwonawego (według części opisów jasnoczerwona warstwa pod skórką).

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki początkowo bladożółte, później zielonożółtawe lub oliwkowozielonawe, sinieją pod naciskiem. Pory tej samej barwy, szerokie, kanciaste, niekiedy brunatno poplamione, również siniejące.

Trzon

Wysokość 4–13 cm (opisy podają różne zakresy), grubość 1–2 cm, przeważnie walcowaty, zwężający się ku podstawie, często zgięty. Pod kapeluszem żółty, poza tym zwykle czerwono lub brązowo zabarwiony (według części opisów u dołu pokryty koralowoczerwonymi włókienkami), często z podłużnymi włókienkami. Bez pierścienia.

Miąższ

U młodych okazów twardy, później miękki, wodnisty i szybko się rozkłada. W kapeluszu żółty, po uszkodzeniu początkowo sinieje, potem czerwienieje; w trzonie u dorosłych okazów brązowoczerwony. Zapach słaby, smak nieco kwaskowaty. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowawooliwkowy lub oliwkowy. Zarodniki wąskoelipsoidalne lub jajowato-wrzecionowate, gładkie, 12–14 × 4–5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy; rośnie na ziemi pod bukiem, sosną zwyczajną, dębami (szypułkowym, bezszypułkowym, szkarłatnym). Owocniki często atakuje podgrzybnica złotopylna Hypomyces chrysospermus (spleśniałe nie nadają się do jedzenia).

Występowanie. Pospolity na całej półkuli północnej w strefie umiarkowanej, w Polsce bardzo pospolity; w lasach iglastych i liściastych, parkach. Wprowadzony do Nowej Zelandii. Może być mniej pospolity, niż sądzono, bo bywa mylony z niedawno uznanym Boletus cisalpinus. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do listopada (według części opisów od wczesnego lata do połowy zimy).

Z czym można go pomylić?

• Xerocomellus porosporus (suchogrzybek obciętozarodnikowy) — Brak czerwonawej barwy w pęknięciach skórki i na trzonie; pewnie odróżnialny tylko po zarodnikach (obcięte).
• Xerocomus subtomentosus (podgrzybek zajączek) — Bardziej jaskrawożółte pory; kapelusz u starszych okazów nie pęka na poletka, miąższ nie sinieje po uciśnięciu.
• Xerocomellus pruinatus (suchogrzybek oprószony) — Ciemniejszy kapelusz, twardszy miąższ, owocnikuje dopiero jesienią.
• Imleria badia (podgrzybek brunatny) — Kapelusze są podobne; podgrzyb ma lepki w wilgoci kapelusz i pory sinieją niebiesko-szaro.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Gatunek typowy rodzaju Xerocomellus, utworzonego przez J. Šutarę w 2008 r.
• Epitet chrysenteron pochodzi od gr. khrysos (złoto) i enteron (wnętrzności).
• W polskiej gwarze: „czerwona noga”, „zajączek”, „zajęczak”.
• Owocniki często atakuje pasożytniczy grzyb Hypomyces chrysospermus.