Wilgotnica szkarłatna

Opis

Wilgotnica szkarłatna to niewielki grzyb o jaskrawoczerwonym kapeluszu średnicy 2–5 cm. Kapelusz jest gładki, w wilgoci śliski, z wiekiem blaknie do ochrowożółtego. Blaszki są czerwonopomarańczowe, potem żółtopomarańczowe, a kruchy, pusty w środku trzon ma barwę czerwoną, ku podstawie jaśniejszą. Miąższ jest cienki i wodnisty, o łagodnym smaku i słabym zapachu.

Rośnie od czerwca do października, najczęściej późnym latem i jesienią, pojedynczo lub w grupach, na ubogich, suchych pastwiskach, łąkach i polanach leśnych, głównie w strefie podgórskiej i górskiej. W Polsce jest rzadka i figuruje na Czerwonej liście.

Odróżnienie od innych czerwonych wilgotnic bywa trudne. Wilgotnica karminowa jest większa i ma białawy miąższ w kapeluszu, a wilgotnice włoska, torfowiskowa i purpurowa są drobne i podobnie ubarwione. Ze względu na rzadkość i małe rozmiary nie ma znaczenia użytkowego i nie powinna być zbierana.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–5 cm; młody półkulisty lub dzwonkowaty, z wiekiem łukowaty, potem prawie płaski. Powierzchnia gładka, w wilgotnych warunkach śliska, w czasie suszy matowa, z drobnymi przylegającymi włókienkami; brzeg ostry, kapelusz słabo żłobiony. Barwa czerwona do szkarłatnoczerwonej, z wiekiem blaknąca do ochrowożółtej.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki grube, szerokie, dość gęste (według części opisów rzadkie), szeroko przyrośnięte i zbiegające ząbkiem; początkowo czerwonopomarańczowe, potem żółtopomarańczowe. Ostrza blaszek żółte i gładkie.

Trzon

Wysokość 2–6 cm, grubość 3–10 mm, cylindryczny, spłaszczony, często powyginany, u podstawy nieco zwężony; powierzchnia gładka, włóknista, trzon kruchy i pusty w środku. Barwa szkarłatnoczerwona do pomarańczowoczerwonej, ku podstawie biała lub żółtawa. Bez pierścienia.

Miąższ

Cienki, kruchy, wodnisty; w kapeluszu czerwonopomarańczowy lub żółtawoczerwony. Zapach i smak łagodne, słabe. Nie należy próbować miąższu.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki owalne, 7–9,5 × 4–5 µm (wymiary z jednego opisu).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb saprotroficzny, rosnący w murawach; pojedynczo lub w grupach na ubogich, suchych pastwiskach i łąkach nienawożonych, polanach leśnych i obrzeżach lasów. W Ameryce Północnej także w lasach, m.in. pod sekwojami.

Występowanie. Półkula północna: Europa (zwłaszcza nienawożone murawy), Ameryka Północna, Azja (Nepal, Indie, Chiny, Japonia). Okazy z Australii pierwotnie oznaczane jako H. coccinea przeklasyfikowano na inne gatunki. W Polsce rzadki, rośnie głównie w strefie podgórskiej i górskiej; na Czerwonej liście ma kategorię R (potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu i małych obszarów siedliskowych). Figuruje też na listach gatunków zagrożonych m.in. w Belgii, Szwajcarii, Niemczech i Holandii. Nie jest objęty ochroną gatunkową w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do października; w Europie najczęściej późne lato i jesień (sierpień–październik), w Ameryce Północnej także zimą.

Z czym można go pomylić?

• Hygrocybe punicea (wilgotnica karminowa) — Większa, z białawym miąższem w kapeluszu.
• Hygrocybe miniata (wilgotnica purpurowa) — Drobna czerwona wilgotnica, bardzo podobna; część autorów traktuje ją jako synonim H. coccinea, inni jako odrębny gatunek.
• Hygrocybe reidii (wilgotnica włoska) — Mniejsza czerwona wilgotnica; wymaga sprawdzenia cech szczegółowych. Gatunek chroniony (ochrona częściowa), którego nie ma w Atlasie – nie zbierać.
• Hygrocybe helobia (wilgotnica torfowiskowa) — Mniejsza czerwona wilgotnica, związana z wilgotnymi, torfowiskowymi siedliskami.
• Chronione wilgotnice (Hygrocybe) — Uwaga: gatunki chronione, których nie ma w Atlasie: wilgotnica czapeczkowata (H. calyptriformis, ochrona ścisła; różowa, stożkowata) oraz wilgotnica okazała (H. splendidissima, duża, czerwona), ozdobna (H. aurantiosplendens, pomarańczowa), włoska (H. reidii), cytrynowozielona (H. citrinovirens), sklepiona (H. fornicata) i zasadowa (H. ingrata) – ochrona częściowa. Rosną na starych, nienawożonych łąkach i pastwiskach; rozróżnienie wymaga szczegółów. Wilgotnic nie zbierać.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Pierwszy opis pochodzi z 1774 r. od Jacoba Christiana Schäffera, który nadał gatunkowi nazwę Agaricus coccineus; obecną nazwę rodzajową nadał Paul Kummer w 1871 r.
• Angielskie nazwy gatunku to „scarlet hood”, „scarlet waxcap” i „righteous red waxy cap”.
• Należy do wilgotnic (ang. waxcaps), grzybów charakterystycznych dla nienawożonych, starych muraw; ich obecność wskazuje na dobrze zachowane siedliska.
• Okazy z Australii pierwotnie oznaczane jako H. coccinea przeklasyfikowano na H. miniata lub H. kandora.