⚠ Trujący
Opieńka i maślanka wiązkowa rosną w gęstych pęczkach na pniakach i martwym drewnie, często przez całą jesień. Maślanka jest siarkowożółta, ma blaszki żółte, potem zielonkawe i fioletowoczarne, a jej wysyp jest ciemny, purpurowobrązowy. Nie ma trwałego pierścienia. Opieńka ma biały wysyp i szeroki, błoniasty pierścień.
Najważniejsze różnice
| Cecha | Opieńka miodowa | Maślanka wiązkowa |
|---|---|---|
| Blaszki | białawe, potem beżowe lub żółtawe | siarkowożółte, potem zielonkawe, w końcu fioletowoczarne |
| Wysyp | biały | szarofioletowy do prawie czarnego |
| Pierścień | szeroki, błoniasty, trwały | brak — najwyżej ciemna strefa na trzonie |
| Kapelusz | miodowy do brązowego, z drobnymi ciemnymi łuseczkami | siarkowożółty, środek pomarańczowy do rdzawego, gładki |
| Smak miąższu | łagodny z cierpkim posmakiem | bardzo gorzki |
Na jednej cesze nigdy nie wolno polegać. Sprawdzaj wszystkie naraz, na całym owocniku.
Jak sprawdzić w lesie
- Odwróć kapelusz: zielonkawe lub fioletowoczarne blaszki oznaczają maślankę.
- Sprawdź, czy na trzonie jest szeroki, błoniasty pierścień.
- Oglądaj każdy owocnik osobno — w jednym miejscu mogą rosnąć opieńki, maślanki i hełmówki.
Każdy okaz, co do którego masz wątpliwość, pokaż grzyboznawcy — bezpłatnie oceniają grzyby stacje sanepidu.
Porównanie cech z Atlasu
Kapelusz
Opieńka miodowaŚrednica 3–15 cm (opisy podają różne zakresy). Młody półkulisty lub wypukły, potem spłaszczony, często z niskim garbkiem, z wiekiem bywa lekko wklęsły; brzeg w dojrzałości łukowaty. Barwa miodowożółta, miodowobrązowa lub oliwkowożółta, potem oliwkowobrązowa do ciemnoczerwonobrązowej; wygląd dość zmienny. Powierzchnia pokryta drobnymi czerwonobrązowymi, brązowymi lub czarniawymi łuseczkami, najgęstszymi i najciemniejszymi pośrodku; u starych okazów łuski zanikają i kapelusz jest nagi. Wilgotny kapelusz bywa lepki.
Maślanka wiązkowaŚrednica 2–8 cm, młody półkulisty, potem wypukły do płaskiego, u starszych z niewielkim garbem. Powierzchnia sucha i gładka. Barwa żółta lub siarkowożółta, środek pomarańczowy do rdzawobrązowego, brzeg białawy.
Hymenofor (spód kapelusza)
Opieńka miodowaBlaszki cienkie, początkowo białawe, później beżoworóżowawe lub żółtawe z brązowawymi plamami, zbiegające po trzonie lub przyrośnięte pod kątem prostym (bywają opisywane jako szerokie i dość rzadkie).
Maślanka wiązkowaBlaszki gęste, zaokrąglone przy trzonie (przyrośnięte). Początkowo siarkowożółte, potem brudnozielonkawe, u starszych owocników fioletowoczarne (od dojrzewających zarodników). U bardzo młodych zakryte cienką osłoną.
Trzon
Opieńka miodowaWysokość 5–20 cm, grubość 0,5–3,5 cm (opisy podają różne zakresy); wysmukły, cylindryczny, często wygięty, u szczytu bledszy, niżej żółtawy, miodowobrązowy do czarnobrązowego, u podstawy rozszerzony, szorstki i ciemniejszy. Trzony sąsiednich owocników często zrastają się w pęki. Pierścień szeroki, błoniasty, trwały, złotożółty, od spodu z żółtymi kosmkami; przy młodych owocnikach tworzy białą osłonę częściową chroniącą blaszki. Z wiekiem trzon staje się pusty.
Maślanka wiązkowaWysokość 3–12 cm, grubość 3–10 mm, nieregularnie cylindryczny, powyginany, wewnątrz pusty. Barwa żółtawa z lekko zielonkawym odcieniem, u dołu pomarańczowobrązowa; pokryty (zwłaszcza w dolnej części) brunatnymi włókienkami; często z niewyraźną strefą pierścieniową, zabarwioną ciemno przez zarodniki. Trzony w wiązce są u dołu zrośnięte. Nie zmienia barwy po uszkodzeniu.
Miąższ
Opieńka miodowaBiaławy, bladocielisty, nie zmienia barwy po przekrojeniu. U młodych owocników miękki i mięsisty, u starych twardy i łykowaty, zwłaszcza w trzonie. Zapach słaby, przyjemny (porównywany do sera typu camembert); smak opisywany jako początkowo łagodny z cierpkim posmakiem. Surowego miąższu nie należy próbować; surowy lub niedogotowany może szkodzić.
Maślanka wiązkowaCienki, elastyczny, żółtawy do siarkowożółtego, u podstawy trzonu brązowy; po uszkodzeniu nie zmienia barwy. Smak bardzo gorzki – nie wolno go sprawdzać; nie należy próbować miąższu tego ani żadnego podejrzanego grzyba.
Wysyp i zarodniki
Opieńka miodowaWysyp biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, nieamyloidalne, z wyraźnym wyrostkiem u nasady; wymiary 6–9 × 5–7 µm (opisy podają różne zakresy).
Maślanka wiązkowaWysyp szarofioletowy, purpurowobrązowy do prawie czarnego. Zarodniki gładkie, elipsoidalne (jajowate): 6–8 × 3,5–5 µm (opisy podają różne zakresy).
Kiedy rosną
Opieńka miodowa
wrzesień – październik
Maślanka wiązkowa
sierpień – listopad
Zdjęcia z natury
Inne podobne gatunki
Najczęstsze pytania
Jak odróżnić opieńkę od maślanki wiązkowej?
Maślanka ma siarkowożółty kapelusz, zielonkawe lub fioletowoczarne blaszki, ciemny wysyp i nie ma pierścienia. Opieńka ma jasne blaszki, biały wysyp i szeroki, trwały pierścień.
Czy maślanka wiązkowa jest trująca?
Tak, jest uznawana za trującą i ma bardzo gorzki miąższ. Przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112 i zabierz resztki grzybów do lekarza.
Kiedy rosną maślanki wiązkowe?
Prawie cały rok — od kwietnia do grudnia, z największą liczbą obserwacji jesienią, czyli w sezonie opieniek.
Gribo nie ocenia jadalności. Rozpoznanie ze zdjęcia — także w aplikacji — nie zastępuje grzyboznawcy. Aplikacja przy każdym wyniku pokazuje sobowtóry i ostrzega przed gatunkami trującymi, także bez zasięgu.
Więcej par: Opieńka miodowa czy hełmówka jadowita · Kania czy muchomor sromotnikowy · Pieczarka polna czy muchomor sromotnikowy · Gołąbek zielonawy czy muchomor sromotnikowy · wszystkie sobowtóry