☠ Śmiertelnie trujący
Pomyłka kani z muchomorem sromotnikowym (w atlasach: muchomor zielonawy) to jedna z najczęstszych przyczyn śmiertelnych zatruć grzybami w Polsce. Dotyczy zwłaszcza młodych, jeszcze zamkniętych owocników i białej formy muchomora. Dorosła kania ma kapelusz jak parasol, ruchomy pierścień i wzór skóry węża na trzonie — muchomor nie ma wzoru, a u nasady trzonu ma workowatą pochwę, często schowaną w ściółce.
Muchomor zielonawy — śmiertelnie trujący grzyb. Objawy mogą pojawić się dopiero po wielu godzinach — przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112, nie czekaj na objawy.
Najważniejsze różnice
| Cecha | Kania | Muchomor sromotnikowy |
|---|---|---|
| Nasada trzonu | bulwa bez pochwy | bulwa w białej, workowatej pochwie (często ukrytej w ściółce) |
| Trzon pod pierścieniem | brązowe, poprzeczne prążki jak skóra węża | białawy, gładki lub z delikatnymi łuseczkami |
| Pierścień | gruby, ruchomy — daje się przesuwać po trzonie | zwisający, przyrośnięty do trzonu |
| Kapelusz | 10–30 cm, brązowe łuski na jaśniejszym tle, ciemny garb | 5–15 cm, gładki, zielonkawy, oliwkowy, bywa całkiem biały |
| Wysokość | trzon 15–40 cm | trzon 8–15 cm |
| Gdzie rośnie | skraje lasów, polany, łąki, przydroża | lasy liściaste i mieszane, zwłaszcza pod dębami i bukami |
Na jednej cesze nigdy nie wolno polegać. Sprawdzaj wszystkie naraz, na całym owocniku.
Jak sprawdzić w lesie
- Wykręć cały owocnik razem z nasadą trzonu — ucięty nożem grzyb traci najważniejszą cechę, pochwę.
- Odgarnij ściółkę wokół podstawy i sprawdź, czy bulwa nie siedzi w workowatej pochwie.
- Obejrzyj trzon pod pierścieniem: kania ma wyraźny wzór skóry węża, muchomor nie.
- Sprawdź, czy pierścień da się przesunąć po trzonie.
- Nie zbieraj młodych, zamkniętych owocników „jajek” — w tym stadium nawet doświadczeni grzybiarze się mylą.
Do kani podobne są też małe czubajeczki (Lepiota), w tym śmiertelnie trujące, oraz muchomor plamisty — ma ciemny kapelusz z białymi łatkami, odwrotnie niż kania.
Każdy okaz, co do którego masz wątpliwość, pokaż grzyboznawcy — bezpłatnie oceniają grzyby stacje sanepidu.
Porównanie cech z Atlasu
Kapelusz
Czubajka kaniaŚrednica 10–30 cm (opisy podają też do 25 cm), parasolowaty, z wyraźnym ciemnym garbkiem na środku. Młody jajowaty i zamknięty, potem stożkowaty, niskołukowaty, w końcu płaski i rozpostarty. Skórka popękana, łuszcząca się: u młodych owocników brązowa, u starszych biaława z dużymi brązowymi łuskami, które łatwo usunąć. Brzeg postrzępiony, zwykle biały.
Muchomor zielonawyŚrednica 5–15 cm; młody półkulisty, potem dzwonkowato-łukowaty, w końcu rozpostarty. Skórka gładka, nieprążkowana przy brzegu, z promieniście ułożonych włókienek, łatwo daje się ściągnąć, wilgotna lepka. Barwa biało-zielonkawa, oliwkowozielona, szarozielona lub brunatnozielona, na brzegu zwykle jaśniejsza, czasem żółtawa; wypłowiała na słońcu, po deszczu i u starych okazów. Istnieje też forma całkiem biała. Na kapeluszu bywają białe resztki osłony ogólnej. Barwa kapelusza jest zmienna i nie jest cechą rozpoznawczą.
Hymenofor (spód kapelusza)
Czubajka kaniaBlaszki gęste, szerokie, wolne (niezrośnięte z trzonem), białe lub w starszym wieku bladoróżowe; u starszych okazów z ochrowym nalotem.
Muchomor zielonawyBlaszki gęste, wolne (niezrośnięte z trzonem), białe, u starych okazów z lekkim żółtawo-zielonkawym odcieniem. U młodych owocników ukryte pod osłoną.
Trzon
Czubajka kaniaDługość 15–40 cm (opisy podają też 12–40 cm), grubość do 2 cm, walcowaty, u dołu zakończony bulwą (do ok. 4 cm). Początkowo pełny i gąbczasty, później pusty, łatwo wyłamuje się z kapelusza, włóknisty. Pierścień ruchomy, zwisający. Pod pierścieniem ciemniejsze, poprzeczne prążki tworzące wzór przypominający skórę węża; powyżej pierścienia gładki, białawobrązowy.
Muchomor zielonawyWysokość 8–15 cm, grubość 1–2 cm, walcowaty, białawy z żółtawo-zielonkawym lub szaro-oliwkowym odcieniem; powyżej pierścienia gładki, pod pierścieniem z delikatnymi łuskami, czasem tworzącymi zygzakowaty wzór. Pierścień zwisający, biały do żółtawego, ok. 1–1,5 cm pod kapeluszem. Nasada bulwiasta (do ok. 4 cm), otoczona wysoką, białawą, workowatą, postrzępioną i odstającą pochwą (volva), często ukrytą w ściółce – przy oznaczaniu trzeba ją odsłonić.
Miąższ
Czubajka kaniaBiały (według części opisów może mieć bladoróżowy odcień), nie zmienia barwy po uszkodzeniu. W kapeluszu miękki, w trzonie łykowaty. Smak łagodny, przyjemny; zapach delikatny, grzybowo-owocowy (według części opisów orzechowy). Sprawdzanie smaku nieznanych grzybów nie jest zalecane.
Muchomor zielonawyBiały, nie zmienia barwy po przekrojeniu. Zapach u młodych okazów słaby, słodkawy (miodowy), z wiekiem coraz silniejszy, mdląco słodki i nieprzyjemny; u starych bywa opisywany jako zapach ziemniaków. Smak bywa opisywany jako przyjemny – nie wolno go sprawdzać; nie należy próbować miąższu tego ani żadnego podejrzanego grzyba.
Wysyp i zarodniki
Czubajka kaniaWysyp biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie. Wymiary 15–20 × 10–13 µm (podawane tylko w części opisów).
Muchomor zielonawyWysyp biały. Zarodniki gładkie, szeroko elipsoidalne do prawie kulistych, amyloidalne (z jodem barwią się na niebiesko). Wymiary: 7–12 × 6–9 µm (opisy podają różne zakresy; spotyka się też 8 × 11 µm i 8–10 µm).
Kiedy rosną
Czubajka kania
sierpień – październik
Muchomor zielonawy
sierpień – październik
Zdjęcia z natury
Inne podobne gatunki
Najczęstsze pytania
Jak odróżnić kanię od muchomora sromotnikowego?
Kania ma ruchomy pierścień, wzór skóry węża na trzonie i bulwę bez pochwy. Muchomor sromotnikowy ma gładki lub delikatnie łuskowaty trzon, pierścień przyrośnięty i workowatą pochwę u nasady. Żadna pojedyncza cecha nie wystarcza — oglądaj cały owocnik z nasadą.
Czy można zbierać młode, zamknięte kanie?
Nie zbieraj ich. Młoda kania ma kapelusz zamknięty jak jajo i wtedy najłatwiej pomylić ją z muchomorem, zwłaszcza z jego białą formą.
Co zrobić, jeśli ktoś zjadł grzyba, który mógł być muchomorem?
Natychmiast dzwoń pod 112, nawet jeśli nie ma jeszcze objawów — po muchomorze sromotnikowym pojawiają się zwykle po 6–24 godzinach, a wtedy wątroba jest już uszkadzana. Zabierz resztki grzybów do szpitala.
Gribo nie ocenia jadalności. Rozpoznanie ze zdjęcia — także w aplikacji — nie zastępuje grzyboznawcy. Aplikacja przy każdym wyniku pokazuje sobowtóry i ostrzega przed gatunkami trującymi, także bez zasięgu.
Więcej par: Pieczarka polna czy muchomor sromotnikowy · Gołąbek zielonawy czy muchomor sromotnikowy · Gąska zielonka czy muchomor sromotnikowy · Prawdziwek czy goryczak żółciowy · wszystkie sobowtóry