⚠ Trujący
☠ Śmiertelnie trujący
Zielonka i muchomor sromotnikowy rosną jesienią i oba mają zielonożółte odcienie kapelusza. Zielonka ma siarkowożółte blaszki i trzon bez pierścienia i pochwy, muchomor — białe blaszki, pierścień i workowatą pochwę u nasady. Ważne: gąskę zielonkę uznaje się dziś za grzyb niebezpieczny — opisano po niej ciężkie, także śmiertelne zatrucia z rozpadem mięśni. Nie zbieramy żadnego z tych grzybów.
Muchomor zielonawy — śmiertelnie trujący grzyb. Objawy mogą pojawić się dopiero po wielu godzinach — przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112, nie czekaj na objawy.
Najważniejsze różnice
| Cecha | Gąska zielonka | Muchomor sromotnikowy |
|---|---|---|
| Blaszki | bladożółte do siarkowożółtych | białe |
| Pierścień | brak | zwisający pierścień |
| Nasada trzonu | bez bulwy i pochwy | bulwa w workowatej pochwie |
| Kapelusz | żółtozielony, mazisty, często oblepiony piaskiem | zielonkawy do oliwkowego, gładki, bywa biały |
| Gdzie i kiedy | bory sosnowe na piasku, październik–grudzień | lasy liściaste i mieszane, czerwiec–listopad |
Na jednej cesze nigdy nie wolno polegać. Sprawdzaj wszystkie naraz, na całym owocniku.
Jak sprawdzić w lesie
- Nie zbieraj zielonych i żółtozielonych grzybów z blaszkami „na oko” — wśród nich są gatunki śmiertelnie trujące.
- Sprawdź kolor blaszek i obecność pierścienia.
- Wykręć grzyba i obejrzyj nasadę trzonu: pochwa oznacza muchomora.
Gąska zielonka figuruje jeszcze w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu, ale aplikacja Gribo i ten atlas traktują ją jako trującą po serii zatruć opisanych we Francji i Polsce.
Każdy okaz, co do którego masz wątpliwość, pokaż grzyboznawcy — bezpłatnie oceniają grzyby stacje sanepidu.
Porównanie cech z Atlasu
Kapelusz
Gąska zielonkaŚrednica 4–10 cm (opisy podają także 5–15 cm); młody stożkowato wypukły, później płaski, często powyginany. Barwa żółtozielona lub żółtobrązowa, pośrodku ciemniejsza. Skórka naga lub drobnołuskowata, mazista (często oblepiona ziarnami piasku), w wilgoci śliska, daje się ściągnąć.
Muchomor zielonawyŚrednica 5–15 cm; młody półkulisty, potem dzwonkowato-łukowaty, w końcu rozpostarty. Skórka gładka, nieprążkowana przy brzegu, z promieniście ułożonych włókienek, łatwo daje się ściągnąć, wilgotna lepka. Barwa biało-zielonkawa, oliwkowozielona, szarozielona lub brunatnozielona, na brzegu zwykle jaśniejsza, czasem żółtawa; wypłowiała na słońcu, po deszczu i u starych okazów. Istnieje też forma całkiem biała. Na kapeluszu bywają białe resztki osłony ogólnej. Barwa kapelusza jest zmienna i nie jest cechą rozpoznawczą.
Hymenofor (spód kapelusza)
Gąska zielonkaBlaszki od bladożółtawych do siarkowożółtych, średnio gęste (opisy podają też: gęste), cienkie, wycięte z ząbkiem, u nasady szeroko przyrośnięte.
Muchomor zielonawyBlaszki gęste, wolne (niezrośnięte z trzonem), białe, u starych okazów z lekkim żółtawo-zielonkawym odcieniem. U młodych owocników ukryte pod osłoną.
Trzon
Gąska zielonkaDługość 3–9 cm (opisy podają także 4–10 cm), grubość do 3 cm (opisy podają także 1–2 cm), cylindryczny, pełny; powierzchnia najpierw z podłużnymi włóknami, potem gładka, żółta lub żółtozielonkawa, u nasady brunatniejąca. Bez pierścienia i pochwy.
Muchomor zielonawyWysokość 8–15 cm, grubość 1–2 cm, walcowaty, białawy z żółtawo-zielonkawym lub szaro-oliwkowym odcieniem; powyżej pierścienia gładki, pod pierścieniem z delikatnymi łuskami, czasem tworzącymi zygzakowaty wzór. Pierścień zwisający, biały do żółtawego, ok. 1–1,5 cm pod kapeluszem. Nasada bulwiasta (do ok. 4 cm), otoczona wysoką, białawą, workowatą, postrzępioną i odstającą pochwą (volva), często ukrytą w ściółce – przy oznaczaniu trzeba ją odsłonić.
Miąższ
Gąska zielonkaTwarda, krucha, biała, po przekrojeniu nie zmienia barwy. Smak słodkawo-orzechowy, zapach świeżo zmielonej mąki. Smaku nie należy sprawdzać.
Muchomor zielonawyBiały, nie zmienia barwy po przekrojeniu. Zapach u młodych okazów słaby, słodkawy (miodowy), z wiekiem coraz silniejszy, mdląco słodki i nieprzyjemny; u starych bywa opisywany jako zapach ziemniaków. Smak bywa opisywany jako przyjemny – nie wolno go sprawdzać; nie należy próbować miąższu tego ani żadnego podejrzanego grzyba.
Wysyp i zarodniki
Gąska zielonkaWysyp biały. Zarodniki jajowate, gładkie, bezbarwne, 6–8 × 3,5–5 µm.
Muchomor zielonawyWysyp biały. Zarodniki gładkie, szeroko elipsoidalne do prawie kulistych, amyloidalne (z jodem barwią się na niebiesko). Wymiary: 7–12 × 6–9 µm (opisy podają różne zakresy; spotyka się też 8 × 11 µm i 8–10 µm).
Kiedy rosną
Gąska zielonka
wrzesień – listopad
Muchomor zielonawy
sierpień – październik
Zdjęcia z natury
Inne podobne gatunki
Najczęstsze pytania
Czy gąska zielonka jest trująca?
Dziś uznaje się ją za grzyb niebezpieczny. Opisano po niej ciężkie, w tym śmiertelne zatrucia z rozpadem mięśni (rabdomiolizą). Nie należy jej zbierać.
Jak odróżnić zielonkę od muchomora sromotnikowego?
Zielonka ma żółte blaszki i trzon bez pierścienia i pochwy. Muchomor sromotnikowy ma białe blaszki, pierścień i bulwę w workowatej pochwie u nasady trzonu.
Z czym jeszcze myli się zielonkę?
Z gąską siarkową, która ma żółty miąższ, rzadkie blaszki i nieprzyjemny zapach gazu, oraz z gąską zielonożółtą rosnącą głównie w lasach liściastych.
Gribo nie ocenia jadalności. Rozpoznanie ze zdjęcia — także w aplikacji — nie zastępuje grzyboznawcy. Aplikacja przy każdym wyniku pokazuje sobowtóry i ostrzega przed gatunkami trującymi, także bez zasięgu.
Więcej par: Kania czy muchomor sromotnikowy · Pieczarka polna czy muchomor sromotnikowy · Gołąbek zielonawy czy muchomor sromotnikowy · Prawdziwek czy goryczak żółciowy · wszystkie sobowtóry