Bokownik wiązowy

Opis

Bokownik wiązowy to jasny, kremowobiały grzyb o kapeluszu o średnicy 6–15 cm, suchym i gładkim, osadzonym na grubym, białym, niemal centralnym trzonie bez pierścienia. Blaszki są białe, gęste i tylko nieznacznie zbiegają na trzon, czym różni się od podobnych boczniaków.

Rośnie od lipca do listopada na drzewach liściastych, najczęściej na wiązach, często wysoko na pniu, w ranach i bliznach, w lasach, parkach i przy drogach. W Polsce jest rzadki, więc często znajduje się go tylko pojedynczo lub w niewielkich kępkach.

Związany z drzewem, na którym rośnie, może być pomylony z boczniakami i innymi białymi grzybami blaszkowymi, dlatego liczy się komplet cech: blaszki słabo zbiegające, brak pierścienia i podłoże. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 6–15 cm (wyjątkowo do 30 cm), wypukły z szerokim brzegiem (według części opisów brzeg podwinięty; większe kapelusze mogą być wklęsłe). Powierzchnia sucha, gładka, o barwie od białawej do kremowej; u starszych okazów może pękać w areolki.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki przyrośnięte lub nieznacznie zbiegające, szerokie, gęste, białe (u boczniaków Pleurotus blaszki zbiegają głęboko).

Trzon

Wysokość 6–13 cm, grubość 2–3 cm, cylindryczny, gładki lub drobno włóknisty, biały, prawie centralnie osadzony; pierścienia brak.

Miąższ

Zapach kwaśny, nieznaczny lub czasem lekko mączny; smak łagodny. Brak danych o zmianie barwy.

Wysyp i zarodniki

Wysyp kremowy, według części opisów biały do bladokremowego. Zarodniki 3,5–6,5 × 3–5 µm lub ok. 5–7 µm (pierwotny opis Redheada), subkuliste do elipsoidalnych, nieamyloidalne. Dane o rozmiarze zarodników są niespójne.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Nadrzewny pasożyt i saprotrof (niejasne, czy żywi się tkanką żywą czy martwą, choć występuje na żywych drzewach). Powoduje brunatną zgniliznę uszkodzonych miejsc, lecz wydziela także lakazę rozkładającą ligninę. Rośnie wysoko w ranach i bliznach drzew. Najczęściej na wiązach (Ulmus laevis, U. minor), także na jaworze, kasztanowcu, osice, brzozie, buku, dębie, lipie i klonie jesionolistnym.

Występowanie. Lasy, parki, ogrody botaniczne i drogi w strefie umiarkowanej Ameryki Północnej, Europy i Azji; stosunkowo rzadki w porównaniu z boczniakami. W Polsce na Czerwonej liście z 2006 r. ze statusem V (narażony na wymarcie). Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Od lipca do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Pleurotus spp. (boczniaki) — Blaszki głęboko zbiegające na trzon; boczniaki powodują białą zgniliznę, bokownik brunatną.
• Hypsizygus tessulatus — Częściej rośnie w większych kępach.
• Ossicaulis lignatilis — Mniejszy, rośnie z wnęk w drewnie.
• Pleurotus levis — Blaszki zbiegające.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa rodzajowa Hypsizygus oznacza „wysoko” i „jarzmo”, co odnosi się do miejsca wzrostu wysoko na pniu drzewa; epitet ulmarius pochodzi od wiązu (Ulmus).
• Gatunek przez lata zmieniał rodzaj: Agaricus → Pleurotus → Lyophyllum → Hypsizygus (1984).
• Wytwarza lakazę, enzym rozkładający ligninę i barwniki, badany w mykoremediacji.
• Do 2003 r. w literaturze polskiej podawano go pod kilkoma różnymi nazwami zwyczajowymi, m.in. bedłka wiązowa i boczniak wiązowy.