Flagowiec olbrzymi

Opis

Flagowiec olbrzymi to jeden z największych grzybów nadrzewnych: wielka kępa dachówkowato ułożonych, wachlarzowatych kapeluszy w brązowych, koncentrycznie pręgowanych odcieniach, z jasnym kremowym brzegiem. Całość może mieć od kilkudziesięciu centymetrów do ponad metra średnicy i ważyć kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt kilogramów.

Rośnie jesienią u podstawy drzew liściastych, najczęściej buków i dębów, często w parkach i przy drogach. Najpewniejszą cechą jest spód z bardzo drobnymi porami, który po dotknięciu lub uszkodzeniu brązowieje, a potem czernieje; tak samo czernieje miąższ.

Można go pomylić z żagwicą listkowatą, która ma jaśniejsze, mniejsze kapelusze i nie czernieje.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Owocnik jednoroczny, duży, o średnicy 30–150 cm, rzadko do 250 cm (opisy podają różne zakresy), złożony z wielu dachówkowato ułożonych, wachlarzowatych lub półkolistych kapeluszy wyrastających ze wspólnej podstawy, niekiedy na krótkich trzonach. Pojedyncze kapelusze do 10–50 cm i 1–5 cm grubości. Powierzchnia początkowo żółtobrązowa, później brązowawa, kasztanowata, wyraźnie koncentrycznie pręgowana, pokryta drobnymi łuseczkami. Brzeg jaśniejszy, kremowy, zaokrąglony, z wiekiem falisty.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki krótkie, białawe, po uszkodzeniu przebarwiające się na brązowo, a następnie czerniejące. Pory bardzo drobne, koliste, ok. 0,3 mm (3–6 porów na mm).

Trzon

Brak wyraźnego trzonu; kapelusze wyrastają ze wspólnej podstawy, niekiedy na krótkich trzonach.

Miąższ

Biały, łykowaty, włóknisty, na przekroju czerniejący, zapach silnie grzybowy, smak kwaskowaty lub lekko kwaśny; miąższ bardzo gruby. Nie wolno próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Barwa wysypu: brak danych. Zarodniki gładkie, bezbarwne, jajowate do kolistych (6–6,5 × 5,5–6 µm, nieamyloidalne).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb nadrzewny, powodujący białą zgniliznę. Rośnie u podstawy różnych drzew liściastych (zwłaszcza buka i dębu), wyjątkowo iglastych, zwykle przy martwych pniach, rzadziej jako pasożyt żywych drzew; infekcja często przez martwy korzeń palowy, rozkład głównie w korzeniach. Chętnie rośnie w parkach i przy drogach (stąd nazwa „grzyb parkowy”); owocniki mogą wyrastać nieco z dala od pnia, z korzeni. Może powodować wywroty drzew przez kruche pękanie zgniłych korzeni bocznych.

Występowanie. Europa, Azja, Afryka Północna, Nowa Zelandia; według części opisów w Ameryce Północnej występuje pokrewny M. sumstinei, a nie ten gatunek (opisy się różnią). W Polsce liczne stanowiska; do października 2014 r. był chroniony, obecnie bez ochrony prawnej. W Hamburgu najczęstszy grzyb rozkładający drewno na drzewach przyulicznych i parkowych.

Owocnikowanie. Jesień; po pierwszych przymrozkach owocnik rozpada się w śluzowatą czarną masę. Dokładne miesiące – brak danych.

Z czym można go pomylić?

• Grifola frondosa (żagwica listkowata) — Występuje niemal wyłącznie na dębach, ma mniejsze i węższe kapelusze, bardziej szarawe, większe pory; hymenofor nie czernieje po uszkodzeniu.
• Bondarzewia mesenterica (jodłownica górska) — Rośnie u podstawy jodeł; ma duże, kanciaste, nierówne pory, a miąższ nie czernieje na przekroju.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Pojedyncze owocniki mogą ważyć kilkadziesiąt kilogramów; najcięższy znany okaz sięgał 90 kg.
• Po pierwszych przymrozkach owocnik rozpada się w czarną, śluzowatą masę.
• W Hamburgu był najczęstszym grzybem rozkładającym drewno na drzewach przyulicznych i parkowych.
• Do października 2014 r. gatunek był w Polsce pod ochroną.