Gąska ziemistka

Opis

Gąska ziemistoblaszkowa to szarawa gąska o kapeluszu 3–8 cm, za młodu stożkowatym, potem rozpostartym z garbkiem. Skórka jest sucha, drobno łuskowata lub włókienkowata, w odcieniach popielatych. Blaszki są białe, z wiekiem szarzeją, trzon biały lub szarobiaławy, bez pierścienia i bez pochwy.

Rośnie od września do listopada, w lasach iglastych i mieszanych, zwłaszcza pod sosnami, w gęstych grupach; późną jesienią bywa bardzo licznie. W Polsce jest pospolita.

Szare gąski są do siebie podobne. Pieprzna i ostra mają piekący smak, a gąska tygrysia jest trująca. Przy najmniejszej wątpliwości nie zbieraj ani nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–8 cm; za młodu stożkowaty, potem rozpostarty, zwykle z garbkiem; u starszych okazów popękany. Barwa bladoszara do ciemnoszarej, często z jaśniejszym brzegiem. Skórka sucha, filcowato-włókienkowata, łuskowata (drobne szare łuski). Miąższ w kapeluszu cienki.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki kruche, karbowane, rzadkie do średnio gęstych (w opisach także dość gęste), cienkie, wycięte z ząbkiem, przyrośnięte do prawie wolnych. Początkowo białe, później popielatosiwe.

Trzon

Wysokość 3–8 cm (opisy podają różne zakresy), grubość do 1,6 cm, cylindryczny, pełny, czasem słabo zakrzywiony. Biały lub szarobiaławy, nagi albo z delikatnymi, pajęczynowatymi resztkami osłony. Bez pierścienia i bez pochwy.

Miąższ

Biały lub szarawy, cienki, kruchy, nie zmienia barwy. Zapach i smak łagodne, niemączne (według niektórych opisów łagodne do lekko mączystych). Nie należy próbować smaku nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały. Zarodniki jajowate (owalne), gładkie, bezbarwne. Wymiary 5–8 × 3,5–5 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Grzyb mykoryzowy. Rośnie na ziemi wśród opadłego igliwia i liści, w lasach iglastych i mieszanych, szczególnie pod sosnami (także świerkami), na glebach piaszczystych i wapiennych; bywa w parkach pod drzewami iglastymi. Rośnie w gęstych grupach, czasem tworzy czarcie kręgi.

Występowanie. Szeroko rozprzestrzeniony: Europa, Ameryka Północna, Azja, Afryka, Australia i Nowa Zelandia (pod introdukowanymi sosnami). W Polsce pospolity. Nie jest objęty ochroną prawną.

Owocnikowanie. Od września do listopada, w łagodne zimy także w grudniu; późną jesienią bywa masowo.

Z czym można go pomylić?

• Tricholoma virgatum (gąska pieprzna) — Kapelusz ostrostożkowaty, bez włókienek; smak piekący (pikantny).
• Tricholoma atrosquamosum (gąska czarnołuskowa) — Na kapeluszu czarniawe łuski.
• Tricholoma portentosum (gąska niekształtna) — Kapelusz bez łuseczek, trzon żółtawy, smak łagodny, orzechowy.
• Tricholoma sciodes (gąska ostra) — Kapelusz jedwabiście błyszczący, smak ostry.
• Tricholoma pardinum (gąska tygrysia) — Większa, trująca; zapach mączny, wyraźne łuski na kapeluszu.
• Tricholoma orirubens — Drobne ciemne łuski i różowawe blaszki.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Angielska nazwa „grey knight” (szary rycerz) nawiązuje do przebarwiających się, szarzejących blaszek.
• Gatunek opisał już w 1762 r. Jacob Christian Schäffer.
• W 2014 r. pojawiły się doniesienia o toksyczności gąsek (rabdomioliza), które późniejsze badania znacząco osłabiły.
• Gatunek występuje także pod introdukowanymi sosnami w Australii i Nowej Zelandii.