Gołąbek grynszpanowy

Opis

Gołąbek białozielonawy to gołąbek o kapeluszu 3–10 cm, w odcieniach zielonych, oliwkowych do żółtozielonych, zwykle ciemniejszym pośrodku, z gładką skórką, którą można ściągnąć prawie z całego kapelusza. Blaszki są gęste, białe do kremowych, trzon biały, pełny, u podstawy z rdzawymi plamami.

Rośnie od czerwca do listopada w lasach liściastych, iglastych i mieszanych oraz w parkach, najczęściej pod brzozami. W Polsce to jeden z najczęściej spotykanych gołąbków. Blaszki mogą lekko piec, a po ugotowaniu gorzki smak ustępuje.

Uwaga: ze względu na zielony kapelusz można go pomylić ze śmiertelnie trującym muchomorem zielonawym. Zawsze odkop całą nasadę trzonu: muchomor ma pierścień, bulwę i workowatą pochwę, a gołąbek ich nie ma. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–10 cm; młody kulisty, potem szeroko rozpostarty, na środku wklęsły, według części opisów lejkowaty. Powierzchnia gładka, sucha, matowa (według niektórych opisów lekko lepka i błyszcząca), przy brzegu karbowana lub słabo prążkowana, w deszczu śliska. Barwa od zielonej przez oliwkowozieloną do żółtozielonej lub szarozielonej, na środku zwykle ciemniejsza. Skórka daje się ściągnąć niemal z całego kapelusza.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki szerokie, gęste, o różnej długości, przy trzonie nieprzyrośnięte lub tylko nieznacznie; młode białe lub bladokremowe, starsze kremowe do jasnożółtych.

Trzon

Gładki, walcowaty (według części opisów często z podłużnymi bruzdami), biały, u podstawy z rdzawymi plamami, bez pierścienia; wysokość 4–8 cm, grubość 1–2 cm. U młodych pełny, u starszych gąbczasty w środku. Brak bulwy i pochwy.

Miąższ

Twardy, biały i kruchy. Smak opisywany jest jako lekko piekący, szczególnie blaszki, lub łagodny; zapach niewyraźny. Z FeSO4 szaroróżowawy. Nie należy próbować miąższu nieznanych grzybów.

Wysyp i zarodniki

Wysyp jasnokremowy lub kremowożółty. Zarodniki elipsoidalne lub odwrotnie jajowate, pokryte drobnymi brodawkami do 0,6 µm, tępymi, częściowo połączonymi cienkimi łącznikami. Wymiary: 7–10 × 6–7 µm lub 6–8 × 6–7 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy, głównie z brzozą brodawkowatą i omszoną, rzadziej z klonem jaworem, bukiem, świerkiem, sosną i robinią. Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, także w parkach, na ściółce lub trawie, często gromadnie.

Występowanie. Strefa umiarkowana półkuli północnej: Europa, Ameryka Północna, według części opisów także wschodnia Afryka. W Polsce jeden z najczęstszych gołąbków. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca (według części opisów od lipca) do listopada.

Z czym można go pomylić?

• Amanita phalloides (muchomor zielonawy) – ŚMIERTELNIE TRUJĄCY — Ma pierścień na trzonie, bulwiastą nasadę z workowatą pochwą, białe blaszki i biały wysyp; gołąbek nie ma pierścienia ani pochwy, a jego miąższ jest kruchy. Pochwa bywa ukryta w ściółce, więc trzeba odkopać nasadę trzonu.
• Amanita citrina (muchomor cytrynowy) — Bywa mylony z gołąbkiem białozielonawym; szczegółowe różnice – brak danych.
• Russula heterophylla (gołąbek oliwkowozielony) — Smak nieszczypiący, skórka ściągalna tylko do ok. 1/3 promienia kapelusza.
• Russula xerampelina (zielone formy) — Zawsze pachną gotowanymi skorupiakami; gołąbek białozielonawy nie.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Jest jednym z najczęściej występujących gołąbków w Polsce.
• Epitet aeruginea wywodzi się od łacińskiego słowa oznaczającego patynę miedzi (grynszpan).
• Dorosłe chrząszcze grzybnika Tritoma angulata odnotowano na nim jako okazjonalny pokarm.
• W polskim piśmiennictwie występuje pod dwiema nazwami: dawniej „gołąbek grynszpanowy”, obecnie „gołąbek białozielonawy”.