Kielichowiec pomarańczowy

Opis

Kielichowiec pomarańczowy to ciepłolubny grzyb o lejkowatym, intensywnie pomarańczowym kapeluszu (4–12 cm), z ostrymi, zbiegającymi po trzonie blaszkami. Miąższ jest pomarańczowy także wewnątrz trzonu, a blaszki świeżych owocników świecą w ciemności słabym niebieskozielonym światłem.

Rośnie w kępach na pniakach, u nasady pni i na korzeniach drzew liściastych, najczęściej dębów, kasztanowców i oliw. W Polsce jest bardzo rzadki; pierwsze stanowisko odkryto w 2020 r. na Wyniosłości Giełczewskiej. Częsty jest na południu Europy.

Łatwo go pomylić z pieprznikami, ale ma prawdziwe, ostre blaszki i rośnie na drewnie. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 4–12 cm, lejkowaty, intensywnie pomarańczowy. Brak szczegółowego opisu powierzchni.

Hymenofor (spód kapelusza)

Prawdziwe blaszki, ostre, cienkie, papierowate i giętkie, wyraźnie zbiegające po trzonie, niewidlaste (nierozwidlone), o barwie pomarańczowej. Tylko blaszki świecą w ciemności.

Trzon

Długość 3,5–9 cm, grubość 1–2 cm; barwa pomarańczowa, taka sama na zewnątrz jak wewnątrz (po obraniu skórki). Brak informacji o pierścieniu.

Miąższ

Pomarańczowy, tej samej barwy na zewnątrz i wewnątrz; po przekrojeniu lub uszkodzeniu nie zmienia barwy. Zapach nieznaczny. Smaku nie opisano – nie wolno go sprawdzać; nie należy próbować miąższu tego ani żadnego podejrzanego grzyba.

Wysyp i zarodniki

Brak danych (barwa wysypu, kształt i wymiary zarodników).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof (ciepłolubny) rozkładający martwe drewno drzew liściastych: najczęściej dębów, kasztanowców i oliwek; owocniki wyrastają na pniakach, u nasady pni i na korzeniach, także podziemnych. Rośnie w kępach.

Występowanie. Europa, częsty na południu (kraje śródziemnomorskie, Półwysep Iberyjski, południowa Francja), w Europie Środkowej rzadki i ograniczony do cieplejszych stanowisk; podawany m.in. z Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Czech, Słowacji i Ukrainy, także z Prowincji Przylądkowej Zachodniej w RPA. W Polsce bardzo rzadki: po raz pierwszy odnaleziony w 2020 r. na Wyniosłości Giełczewskiej. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. W południowej Europie od lipca do października (lato i jesień). Brak danych dla Polski.

Z czym można go pomylić?

• Cantharellus cibarius (pieprznik jadalny) i inne pieprzniki — Pieprznik ma fałszywe blaszki w formie tępych listewek, a po obraniu trzon jest jaśniejszy niż skórka; kielichowiec ma prawdziwe, ostre, giętkie blaszki, miąższ i trzon w tym samym odcieniu pomarańczu, rośnie na drewnie w kępach.
• Laetiporus (żagwica) — Bywa mylony z powodu podobnej barwy; szczegółowe różnice – brak danych.
• Omphalotus illudens, O. olivascens, O. japonicus — Pokrewne, również trujące i bioluminescencyjne gatunki z Ameryki Północnej i Azji (zawierają te same illudyny); w Polsce nie występują.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Toksyczność i objawy zatrucia

Toksyczność. Trujący; wywołuje ciężkie zatrucie żołądkowo-jelitowe, zwykle niezagrażające życiu.

Toksyny. illudyna S (toksyna występująca w rodzaju Omphalotus)

Objawy zatrucia. Bardzo silne kurcze brzucha, wymioty i biegunka. Dalsze szczegóły nie są znane.

Czas do pierwszych objawów. Brak danych.

Co robić. Przy podejrzeniu zatrucia grzybami natychmiast dzwoń pod 112 albo jedź na SOR; nie czekaj na objawy ani na ich ustąpienie, zwłaszcza gdy nie wiadomo, jaki grzyb został zjedzony (może to być muchomor lub zasłonak). Zachowaj resztki grzybów do identyfikacji gatunku. Skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Nie stosuj leczenia domowego.

Więcej: zatrucie grzybami — objawy i pierwsza pomoc.

Ciekawostki

• Blaszki świeżych owocników świecą w ciemności niebieskozielonym światłem; świeci tylko hymenofor, a mechanizm jest podobny do świecenia świetlików (lucyferaza i lucyferyna).
• W Polsce po raz pierwszy znaleziono go dopiero w 2020 r., na Wyniosłości Giełczewskiej.
• Jest gatunkiem ciepłolubnym, częstym głównie na południu Europy, a w Europie Środkowej rzadkim i ograniczonym do cieplejszych stanowisk.
• Dokładna funkcja bioluminescencji u tego gatunku nie została ustalona; badania nie potwierdziły, że służy przyciąganiu owadów.