Pieprznik jadalny

Opis

Pieprznik jadalny, czyli kurka, to jajowato-lejkowaty grzyb o barwie od jasnożółtej do pomarańczowożółtej, z kapeluszem o średnicy zwykle kilku centymetrów. Spód nie ma prawdziwych blaszek, lecz grube, widlasto rozgałęzione listewki, które płynnie, daleko zbiegają na trzon i mają tę samą barwę co kapelusz. Miąższ jest biały lub bladożółty, o owocowym, lekko pieprznym zapachu.

Rośnie w lasach liściastych i iglastych, często w mchu na kwaśnych, piaszczystych glebach, od czerwca do późnej jesieni. W Polsce jest bardzo pospolity i nie podlega ochronie.

Najłatwiej pomylić go z lisówką pomarańczową, która ma cienkie, gęste blaszki i bardziej pomarańczową barwę. Przy zbiorze zwracaj uwagę na listewki zamiast blaszek i pełny, twardy trzon. Jeśli nie masz pewności, nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 1–15 cm (opisy podają różne zakresy). U młodych owocników guzikowaty, potem wypukły z podwiniętym brzegiem, u starszych rozpostarty, lejkowaty i nieregularny. Barwa jasnożółta do pomarańczowożółtej. Powierzchnia gładka, matowa. Po uszkodzeniu na kapeluszu pojawiają się czerwone plamy.

Hymenofor (spód kapelusza)

Listewki (nie prawdziwe blaszki): nieregularne, widlasto rozgałęzione, grube, daleko zbiegające na trzon, często połączone anastomozami; barwa jak kapelusza.

Trzon

Wysokość 3–6 cm, grubość do 2,5 cm. Barwy kapelusza, często jaśniejszy. Podstawa zwężona, ku górze szerszy i łagodnie przechodzący w kapelusz. Pełny, twardy, często wygięty. Bez pierścienia.

Miąższ

Biały lub bladożółty, zwarty, łamliwy, w trzonie włóknisty. Zapach owocowy, korzenny, lekko pieprzowy (według części opisów łagodny zapach moreli). Smak łagodny, kwaskowaty lub lekko ostry.

Wysyp i zarodniki

Wysyp białawy, żółtawy lub jasnoochrowożółty. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, bezbarwne, 7–11 × 4–6,5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy. Rośnie w lasach liściastych i iglastych, często na piaszczystych, kwaśnych glebach, zwykle w mchu, zwłaszcza pod świerkami. Badania w Holandii wykazały, że zbieranie owocników przez grzybiarzy nie wpływa na liczebność gatunku.

Występowanie. Europa od Skandynawii po basen Morza Śródziemnego; według części opisów kosmopolityczny (poza Antarktydą), przy czym w ścisłym ujęciu (C. cibarius sensu stricto) jest ograniczony do Europy. W Polsce pospolity, jeden z najczęstszych grzybów leśnych. W niektórych regionach Europy zanika (np. w Niemczech, przypuszczalnie wskutek kwaśnych deszczów). Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce; dopuszczony do obrotu handlowego.

Owocnikowanie. Zwykle od czerwca do grudnia; zbiór głównie późne lato–późna jesień.

Z czym można go pomylić?

• Hygrophoropsis aurantiaca (lisówka pomarańczowa) — Ma cienkie, gęste, prawdziwe blaszki i ciemniejszą, pomarańczową barwę. Według niektórych autorów niejadalna, według innych trująca.
• Cantharellus amethysteus (pieprznik ametystowy) — Kapelusz z filcowatymi fioletowymi łuseczkami, zwłaszcza u młodych okazów; głównie w górach pod bukami, rzadki.
• Cantharellus friesii (pieprznik pomarańczowy) — Intensywnie pomarańczowy, rośnie tylko w buczynach.
• Omphalotus illudens (ang. eastern jack-o'-lantern) — Wymieniany jako groźnie trujący, możliwy do pomylenia; szczegółowe różnice – brak danych. Gatunek północnoamerykański.

Porównanie cecha po cesze: Kurka czy lisówka (fałszywa kurka)?

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Pierwszy raz pojawił się na polskim znaczku pocztowym 8 maja 1959 r. (nominał 1 zł, seria „Grzyby Polski”); kolejny znaczek wydano 29 sierpnia 2014 r.
• Dotychczasowe próby uprawy gatunku zakończyły się niepowodzeniem.
• Długoletnie badania w Holandii nie wykazały wpływu zbierania owocników przez grzybiarzy na liczebność gatunku.
• W Unii Europejskiej jest dopuszczony do obrotu handlowego i eksportu (kod CN 0709 59 10), jako towar wrażliwy.