Lisówka pomarańczowa, nazywana fałszywą kurką, jest bardziej pomarańczowa niż kurka i ma cienkie, gęste, prawdziwe blaszki. Kurka (pieprznik jadalny) zamiast blaszek ma grube, tępe listewki, które zbiegają na trzon i rozgałęziają się jak żyłki. Groźniejszymi sobowtórami kurki są śmiertelnie trujący zasłonak rudy i trujący kielichowiec pomarańczowy.
Najważniejsze różnice
| Cecha | Kurka | Lisówka |
|---|---|---|
| Spód kapelusza | grube, tępe listewki, rozwidlone, zbiegające na trzon | cienkie, gęste, prawdziwe blaszki, widlasto rozwidlone |
| Barwa | jasnożółta do żółtopomarańczowej | pomarańczowa, blaszki intensywniejsze niż kapelusz |
| Trzon | gruby, pełny, twardy | cienki, często z ciemną nasadą |
| Miąższ | zwarty, biały lub bladożółty, zapach moreli | miękki, cienki, zapach niewyraźny |
| Gdzie rośnie | w mchu, w lasach liściastych i iglastych | na ściółce i martwym drewnie w lasach iglastych |
Na jednej cesze nigdy nie wolno polegać. Sprawdzaj wszystkie naraz, na całym owocniku.
Jak sprawdzić w lesie
- Przesuń palcem po spodzie kapelusza: tępe listewki to kurka, ostre, cienkie blaszki — nie.
- Sprawdź, czy grzyb nie rośnie kępą na drewnie — tak rośnie kielichowiec pomarańczowy.
- Uważaj na rdzawe, brązowopomarańczowe grzyby z blaszkami: zasłonak rudy ma rdzawobrązowy wysyp i uszkadza nerki.
Zasłonak rudy rośnie głównie pod dębami, ma blaszki pomarańczowordzawe i rdzawy wysyp. Objawy zatrucia pojawiają się po kilku dniach, nawet po dwóch tygodniach.
Każdy okaz, co do którego masz wątpliwość, pokaż grzyboznawcy — bezpłatnie oceniają grzyby stacje sanepidu.
Porównanie cech z Atlasu
Kapelusz
Pieprznik jadalnyŚrednica 1–15 cm (opisy podają różne zakresy). U młodych owocników guzikowaty, potem wypukły z podwiniętym brzegiem, u starszych rozpostarty, lejkowaty i nieregularny. Barwa jasnożółta do pomarańczowożółtej. Powierzchnia gładka, matowa. Po uszkodzeniu na kapeluszu pojawiają się czerwone plamy.
Lisówka pomarańczowaŚrednica 2–7 cm (opisy podają też 2–10 cm). Młody cienkomięsisty, wypukły z podwiniętym brzegiem, płowy; później na środku lejkowato zapadnięty, z brzegiem pofałdowanym lub powyginanym. Barwa od żółtej przez pomarańczowożółtą i pomarańczową do czerwonopomarańczowej. Skórka sucha, nieco matowa, delikatnie pilśniowa (omszona).
Hymenofor (spód kapelusza)
Pieprznik jadalnyListewki (nie prawdziwe blaszki): nieregularne, widlasto rozgałęzione, grube, daleko zbiegające na trzon, często połączone anastomozami; barwa jak kapelusza.
Lisówka pomarańczowaBlaszki cienkie, gęste, widlasto rozwidlone, zbiegające na trzon, czasem pofałdowane; pomarańczowożółte lub pomarańczowe, zwykle intensywniejsze niż kapelusz. Nie są listewkami jak u pieprznika, lecz prawdziwymi blaszkami.
Trzon
Pieprznik jadalnyWysokość 3–6 cm, grubość do 2,5 cm. Barwy kapelusza, często jaśniejszy. Podstawa zwężona, ku górze szerszy i łagodnie przechodzący w kapelusz. Pełny, twardy, często wygięty. Bez pierścienia.
Lisówka pomarańczowaWysokość 3–5 cm (opisy podają też 1,5–8 cm), grubość 3–10 mm, dołem walcowaty, ku górze stożkowato rozszerzony i płynnie przechodzący w kapelusz; często ekscentryczny. U młodych pełny, u starszych pusty. Barwa jak blaszek, u nasady czerniawa lub brązowawa, powierzchnia pilśniowa. Bez pierścienia.
Miąższ
Pieprznik jadalnyBiały lub bladożółty, zwarty, łamliwy, w trzonie włóknisty. Zapach owocowy, korzenny, lekko pieprzowy (według części opisów łagodny zapach moreli). Smak łagodny, kwaskowaty lub lekko ostry.
Lisówka pomarańczowaBiały, kremowy do żółtawego (według części opisów do złocistopomarańczowego), miękki i soczysty. Zapach i smak łagodne lub niewyraźne, gorzko-kwaśne (część opisów: nijaki lub nieprzyjemny, ziemisty). Brak zapachu moreli charakterystycznego dla pieprznika jadalnego. Smaku nie należy sprawdzać.
Wysyp i zarodniki
Pieprznik jadalnyWysyp białawy, żółtawy lub jasnoochrowożółty. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, bezbarwne, 7–11 × 4–6,5 µm.
Lisówka pomarańczowaWysyp biały do bladożółtego lub kremowego. Zarodniki eliptyczne, gładkie, 5,5–7 × 4–4,5 µm (opisy podają różne zakresy); ściany z wiekiem grubieją, w odczynniku Melzera dekstrynoidalne (czerwonobrązowe), kwasochłonne (cyjanofilne).
Kiedy rosną
Pieprznik jadalny
czerwiec – październik
Lisówka pomarańczowa
wrzesień – listopad
Zdjęcia z natury
Inne podobne gatunki
Najczęstsze pytania
Jak odróżnić kurkę od lisówki?
Kurka ma grube, tępe listewki zamiast blaszek, gruby trzon i zwarty miąższ o zapachu moreli. Lisówka ma cienkie, gęste, prawdziwe blaszki, jest bardziej pomarańczowa i ma cienki trzon z ciemną nasadą.
Czy lisówka pomarańczowa jest trująca?
Opinie autorów są różne — według części jest niejadalna, według innych trująca. Gribo nie ocenia jadalności. Najważniejsze jest, by nie pomylić kurki z naprawdę groźnymi sobowtórami: zasłonakiem rudym i kielichowcem.
Jakie są najgroźniejsze sobowtóry kurki?
Śmiertelnie trujący zasłonak rudy (rdzawobrązowe blaszki i wysyp) oraz trujący kielichowiec pomarańczowy, który ma ostre blaszki i rośnie kępami na drewnie liściastym.
Gribo nie ocenia jadalności. Rozpoznanie ze zdjęcia — także w aplikacji — nie zastępuje grzyboznawcy. Aplikacja przy każdym wyniku pokazuje sobowtóry i ostrzega przed gatunkami trującymi, także bez zasięgu.
Więcej par: Kania czy muchomor sromotnikowy · Pieczarka polna czy muchomor sromotnikowy · Gołąbek zielonawy czy muchomor sromotnikowy · Gąska zielonka czy muchomor sromotnikowy · wszystkie sobowtóry