Lisówka pomarańczowa

Opis

Lisówka pomarańczowa, zwana fałszywą kurką, ma lejkowaty kapelusz o średnicy 2–7 cm, żółty, pomarańczowy do czerwonopomarańczowego, o suchej, delikatnie pilśniowej powierzchni. Pod spodem ma cienkie, gęste, widlasto rozwidlone blaszki w pomarańczowych barwach, zbiegające na trzon. Trzon jest cienki, u nasady ciemniejszy, a miąższ miękki, bez zapachu moreli.

Rośnie głównie od września do listopada w lasach iglastych i mieszanych, na próchnicy, igliwiu i martwym drewnie, pod jodłami, bukami i sosnami, a także na zrębkach w ogrodach. Występuje pojedynczo lub w grupach.

Bywa mylona z pieprznikiem jadalnym, czyli kurką. Kurka ma listewki zamiast cienkich blaszek, jaśniejszą barwę i zapach moreli. Lisówka jest niejadalna i może wywołać dolegliwości żołądkowe, choć niektórzy uważają ją za nieszkodliwą. Nie zbieraj jej do jedzenia.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 2–7 cm (opisy podają też 2–10 cm). Młody cienkomięsisty, wypukły z podwiniętym brzegiem, płowy; później na środku lejkowato zapadnięty, z brzegiem pofałdowanym lub powyginanym. Barwa od żółtej przez pomarańczowożółtą i pomarańczową do czerwonopomarańczowej. Skórka sucha, nieco matowa, delikatnie pilśniowa (omszona).

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki cienkie, gęste, widlasto rozwidlone, zbiegające na trzon, czasem pofałdowane; pomarańczowożółte lub pomarańczowe, zwykle intensywniejsze niż kapelusz. Nie są listewkami jak u pieprznika, lecz prawdziwymi blaszkami.

Trzon

Wysokość 3–5 cm (opisy podają też 1,5–8 cm), grubość 3–10 mm, dołem walcowaty, ku górze stożkowato rozszerzony i płynnie przechodzący w kapelusz; często ekscentryczny. U młodych pełny, u starszych pusty. Barwa jak blaszek, u nasady czerniawa lub brązowawa, powierzchnia pilśniowa. Bez pierścienia.

Miąższ

Biały, kremowy do żółtawego (według części opisów do złocistopomarańczowego), miękki i soczysty. Zapach i smak łagodne lub niewyraźne, gorzko-kwaśne (część opisów: nijaki lub nieprzyjemny, ziemisty). Brak zapachu moreli charakterystycznego dla pieprznika jadalnego. Smaku nie należy sprawdzać.

Wysyp i zarodniki

Wysyp biały do bladożółtego lub kremowego. Zarodniki eliptyczne, gładkie, 5,5–7 × 4–4,5 µm (opisy podają różne zakresy); ściany z wiekiem grubieją, w odczynniku Melzera dekstrynoidalne (czerwonobrązowe), kwasochłonne (cyjanofilne).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Saprotrof na ściółce leśnej i martwym drewnie, wywołuje brunatną zgniliznę drewna. Rośnie w lasach iglastych i mieszanych (pod jodłami, bukami, sosnami), na wrzosowiskach, na próchnicy z igliwia, liści i odpadów drzewnych, na zrębkach drewna w ogrodach, na terenach pożarzysk. Wydziela duże ilości kwasu szczawiowego, co wpływa na wietrzenie warstwy próchnicy i przepływ składników odżywczych.

Występowanie. Szeroko rozpowszechniona: Europa, Ameryka Północna, Środkowa i Południowa, północna Azja, Australia, Nowa Zelandia. W Polsce rośnie w lasach iglastych i mieszanych (pojedynczo lub w grupach, czasem licznie). Nie jest objęta ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od września do listopada; w Ameryce Północnej od lipca do października na wschodzie.

Z czym można go pomylić?

• Cantharellus cibarius (pieprznik jadalny, kurka) — Pieprznik ma listewki zamiast prawdziwych blaszek, jaśniejszą barwę, grubszy trzon, twardszy miąższ i zapach moreli. Lisówka ma gęstsze, widlaste blaszki, ciemniejszą, bardziej pomarańczową barwę, cieńszy trzon z ciemną nasadą i miękki, cienki miąższ.
• Cantharellus friesii (pieprznik pomarańczowy) — Wymieniany jako podobny; szczegółowe różnice – brak danych.
• Omphalotus spp. (świetlik, jack-o'-lantern) — Trujące; mają proste, nierozwidlone blaszki.
• Chrysomphalina chrysophylla, Aphroditeola olida, Haasiella splendidissima — Blaszki nierozwidlone; A. olida ma mniejsze, różowawe owocniki i słodkawy zapach, H. splendidissima różowy wysyp.

Porównanie cecha po cesze: Kurka czy lisówka (fałszywa kurka)?

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Wulfen opisał ją w 1781 r. i od razu zauważył, że niedoświadczeni mogą ją pomylić z kurką, a jej prawdziwa natura jest bardzo odmienna.
• Fries określił ją w 1821 r. jako venenatus (trująca).
• Wydziela duże ilości kwasu szczawiowego, który wpływa na wietrzenie próchnicy i dostępność fosforu i azotu dla drzew.