Klejówka kleista

Opis

Klejówka świerkowa to średniej wielkości grzyb o kapeluszu 4–15 cm, pokrytym śluzem, młodo fioletowoszarym, potem brązowym, na koniec ochrowym. Ma rzadkie, zbiegające po trzonie blaszki, białawe, potem szare, oraz biały, śliski trzon z żółtą podstawą i zanikającym pierścieniem. Brzeg kapelusza jest podwinięty, często zwisają z niego śluzowate resztki osłony.

Rośnie w lasach iglastych, niemal wyłącznie pod świerkami, na kwaśnych glebach, często wśród borówek, od lipca do listopada. W Polsce jest rzadka i figuruje na Czerwonej liście roślin i grzybów (status R), więc nie warto jej zbierać masowo.

Brunatne okazy można pomylić z maślakami, ale klejówka ma blaszki, a nie rurki. Podobne są też klejki (nie są śliskie, mają czerwonobrązowy lub pomarańczowobrązowy kapelusz) i klejówka plamista (pod modrzewiami).

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–15 cm (opisy podają różne zakresy); młody tępostożkowaty, potem półkulisty, łukowaty, w końcu płaski, pośrodku wklęsły lub nawet lejkowaty; brzeg zawsze podwinięty. Powierzchnia gładka, pokryta śluzem (w suszy wysycha). Młode owocniki fioletowosiwe lub siwobrązowe, starsze czekoladowobrązowe, na koniec ochrowe; mogą pojawiać się czarniawe plamki. Z brzegu często zwisają śluzowate resztki osłony.

Hymenofor (spód kapelusza)

Blaszki rzadkie, różnej długości, często rozwidlone, woskowate, zbiegające po trzonie; młode białawe, potem szare, ciemniejące od zarodników.

Trzon

Wysokość 2–10 cm, grubość 0,7–3 cm (opisy podają różne zakresy), walcowaty, pełny, śliski, ku podstawie zwężony. Pierścień zanikający, pozostały po śluzowatej osłonie. Powierzchnia biaława, dołem miejscami żółta; żółta część barwi się z odczynnikiem Melzera na ciemnozielono do czarno.

Miąższ

Białawy, pod kapeluszem brązowawy, w dolnej części trzonu miejscami cytrynowy; może mieć winną domieszkę. Smak łagodny, zapach słaby.

Wysyp i zarodniki

Wysyp czarny lub brązowoczarny. Zarodniki wydłużone, wrzecionowate, gładkie, 17–22 × 5–8 µm (opisy podają różne zakresy).

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb tradycyjnie uznawany za mykoryzowy, niemal wyłącznie pod świerkiem, bardzo rzadko pod innymi drzewami (grab, lipa); według nowszych badań wiele gatunków klejówkowatych pasożytuje na mykoryzowych borowikowatych (np. maślakach rodzaju Suillus). Preferuje gleby kwaśne i niezbyt wilgotne, zwłaszcza w obecności borówek. Hiperakumulator cezu i metali ciężkich.

Występowanie. Cała półkula północna w strefie umiarkowanej (Eurazja i Ameryka Północna). W Polsce rzadka; na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) ma status R (rzadki, potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu i małych obszarów siedliskowych). Nie jest objęta ochroną prawną gatunkową w Polsce (wykaz Dz.U. 2014 poz. 1408).

Owocnikowanie. Od lipca do listopada; w Europie jesienią, nawet do grudnia.

Z czym można go pomylić?

• Gomphidius maculatus (klejówka plamista) — Rośnie pod modrzewiami; kapelusz cielistoochrowy do brązowocielistego, pokryty ciemnobrązowymi plamami.
• Chroogomphus helveticus (klejek alpejski) — Nie jest śliski; owocnik pomarańczowobrązowy do różowofioletowego.
• Chroogomphus rutilus (klejek czerwonawy) — Nie jest śliski; kapelusz czerwonobrązowy.
• Suillus luteus (maślak zwyczajny) — Brunatne okazy można z daleka pomylić, ale maślak ma pod kapeluszem rurki i pory, a klejówka blaszki.
• Hygrophorus hypothejus (wodnicha późna) — Rośnie w podobnym siedlisku, ale ma żółte blaszki, które nie oddzielają się od kapelusza.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Nazwa rodzajowa pochodzi od greckiego „gomphos” (czop, duży klin), a epitet „glutinosus” od łac. „lepki”.
• Mimo blaszek należy do rzędu Boletales, razem z borowikowatymi.
• Według nowszych badań gatunek może pasożytować na grzybach mykoryzowych z rodzaju Suillus, a nie być typowym mykoryzowym symbiontem.
• Jest hiperakumulatorem cezu, który koncentruje ponad 10 000-krotnie względem tła.