Koźlarz czerwony

Opis

Koźlarz czerwony ma kapelusz od pomarańczowoczerwonego do ceglastego, białawy trzon pokryty łuskami (z czasem czerwonawymi lub ciemniejszymi) i drobne, szarawe pory pod kapeluszem. Miąższ jest biały i po przekrojeniu ciemnieje. W Polsce rośnie od czerwca do października w lasach i zaroślach, zwykle pod osikami.

Podobnych koźlarzy o czerwonawych kapeluszach jest kilka i różnią się głównie drzewem, pod którym rosną (brzoza, sosna, świerk, osika). Dlatego przy zbieraniu warto zwracać uwagę na otoczenie i na łuski na trzonie.

Ten grzyb wymaga dokładnej obróbki cieplnej. Po ugotowaniu miąższ czernieje. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie zbieraj i nie jedz.

Cechy rozpoznawcze

Kapelusz

Średnica 3–15 cm. Młody kulisty, potem półkulisty, w końcu nisko łukowaty. Barwa pomarańczowoczerwona, czerwonopomarańczowa, ciemno- lub ceglastoczerwona. Brzeg cienki; skórka na obwodzie starszych okazów zwykle zwisa poza rurki jako cienka błonka.

Hymenofor (spód kapelusza)

Rurki siwawe z oliwkowym odcieniem. Pory okrągłe, drobne, początkowo białe, potem siwawochrowe, na koniec oliwkowe; po uciśnięciu mogą brązowieć oliwkowo.

Trzon

Wysokość 5–18 cm, grubość 2–3 cm (opisy podają różne zakresy wysokości); cylindryczny, pełny, dołem szerszy. Białawy, pokryty za młodu białawymi, później pomarańczowoczerwonymi łuskami (według części opisów łuseczki z wiekiem brązowieją do czarnych). Pod kapeluszem łuski długo pozostają białe. Bez pierścienia. Według części opisów trzon może sinozielenieć po uszkodzeniu.

Miąższ

Gruby, twardy, soczysty, biały; po przekrojeniu ciemnieje (najpierw burgundowo, potem szaro- lub fioletowoczarno). Smak łagodny, zapach niewyraźny. U starszych okazów w trzonie łykowaty, w kapeluszu miękki i wodnisty. Podczas gotowania czernieje.

Wysyp i zarodniki

Wysyp brązowy lub oliwkowobrązowy. Zarodniki gładkie, żółtobrązowawe, wrzecionowate: 13–17 × 4–5 µm.

Siedlisko i występowanie

Ekologia. Naziemny grzyb mykoryzowy. W Polsce według części opisów rośnie wyłącznie pod topolą osiką; w Europie tradycyjnie wiązany z topolą, ale notowany także pod dębem, bukiem, brzozą, kasztanem, wierzbą i lipą; w Europie nie jest znany z drzewami iglastymi. Rośnie w lasach i zaroślach.

Występowanie. Europa i Ameryka Północna (w tym drugim przypadku oznaczenia mogą dotyczyć innych gatunków), także Ameryka Środkowa i Japonia. W Europie Środkowej szeroko rozprzestrzeniony, ale nierównomiernie; w Polsce dość częsty. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech i Holandii. Nie jest objęty ochroną prawną w Polsce.

Owocnikowanie. Od czerwca do października.

Z czym można go pomylić?

• Leccinum versipelle (koźlarz pomarańczowożółty) — Jaśniejszy, rośnie pod brzozami; najłatwiej odróżnić po czarnych łuseczkach na trzonie.
• Leccinum vulpinum (koźlarz sosnowy) — Rośnie tylko pod sosnami.
• Leccinum piceinum (koźlarz świerkowy) — Rośnie tylko pod świerkami.
• Leccinum albostipitatum — Rośnie z osiką i ma białe łuski na trzonie; nie wszyscy autorzy uznają go za odrębny gatunek.

Na jednej cesze nie wolno polegać. Jeśli nie masz pewności, nie zbieraj. Pokaż grzyba grzyboznawcy w sanepidzie.

Ciekawostki

• Pierwszy opis naukowy pochodzi z 1791 r. (Bulliard); polską nazwę podał Feliks Berdau w 1876 r.
• Jest na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech i Holandii.
• Europejskie koźlarze o czerwonych kapeluszach różnią się głównie siedliskiem, a nie wszyscy autorzy uznają je za odrębne gatunki; północnoamerykańskie okazy mogą należeć do innych gatunków.
• Barwa miąższu zmienia się po przekrojeniu i podczas gotowania na ciemną, a kwas zapobiega czernieniu.